Bij een terroristische aanslag op de internationale luchthaven Atatürk in Istanbul op dinsdagavond 28 juni 2016 vielen 45 doden en raakten zeker 160 mensen gewond. Drie terroristen bliezen zichzelf op, wat leidde tot een groot aantal slachtoffers. De verdenking ging direct uit naar Islamitische Staat (IS), maar de verantwoordelijkheid is nooit officieel opgeëist.
Details van de aanslag
De aanslag vond plaats in de internationale terminal (terminal A) van de luchthaven. Enkele minuten voor 22:00 uur Turkse tijd benaderden twee terroristen de röntgenscanner bij een veiligheidscontrole en openden het vuur. Politieagenten schoten terug. Een derde bom werd gedetoneerd op het parkeerterrein buiten, waar ook geschoten werd. Getuigen verklaarden dat vier gewapende mannen wegrenden van de ontploffingen, hoewel er wordt uitgegaan van drie daders die hun explosieven tot ontploffing brachten.
De daders kwamen met een taxi naar het vliegveld en openden daar het vuur alvorens zichzelf op te blazen. Een Turkse overheidsfunctionaris meldde dat de aanvallers zich opbliezen voordat ze door de detectiepoortjes bij de ingang van de luchthaven moesten. Turkse luchthavens hanteren veiligheidscontroles bij de ingang van de terminals en bij de gates.
Slachtoffers
Bij de aanslag kwamen 45 mensen om het leven, waaronder 13 buitenlanders en mensen met een dubbele nationaliteit. Onder de doden bevonden zich vijf Saudi's, twee Irakezen, een Oekraïner en een Iraniër. Ook kwamen slachtoffers om uit China, Jordanië, Tunesië en Oezbekistan. Voor zover bekend waren er geen Nederlandse slachtoffers.
Daarnaast raakten zeker 160 mensen gewond, waarvan er 130 nog in het ziekenhuis lagen. Eerder werd het aantal doden op 41 genoemd, met 239 gewonden, waarvan 130 nog in het ziekenhuis.
Verantwoordelijkheid en daders
Hoewel de aanslag niet officieel is opgeëist, wees de Turkse premier Yildirim direct naar Islamitische Staat (IS) als mogelijke dader. Later werden berichten gepubliceerd dat drie daders uit Rusland, Oezbekistan en Kirgizië zouden komen. De Tsjetsjeen Achmed Tsjatajev werd verantwoordelijk gehouden voor de aanslag en blies zichzelf in november 2017 op tijdens een anti-terreurinval in de Georgische hoofdstad Tbilisi.
De Gazastrook uitgelegd
Reacties en gevolgen
De Turkse president Erdogan veroordeelde de aanslag scherp en stelde dat de daders Turkije wilden ondermijnen met het bloed van onschuldigen. Hij riep de internationale gemeenschap op om sterk te staan tegen terrorisme en zwoer dat de strijd van Turkije tegen terreurgroepen zou doorgaan. De aanslag vond plaats in de voor moslims heilige maand ramadan, wat president Erdogan benadrukte als een teken dat terrorisme geen rekening houdt met geloof en waarden.
Na de aanslag werd het vliegverkeer van en naar Istanbul tijdelijk stilgelegd, maar het werd later hervat. De Amerikaanse FAA annuleerde gedurende vijf uur alle Turkse vluchten naar en van de Verenigde Staten. Tien vliegtuigen die al onderweg waren, mochten hun vlucht afmaken.
De Tweede Kamer in Nederland herdacht op 30 juni 2016 de slachtoffers van de aanslag. Kamervoorzitter Khadija Arib noemde de aanslag een ' laffe daad' en benadrukte de nauwe banden tussen Nederland en Turkije, gezien de jaarlijkse miljoenen Nederlandse toeristen die Turkije bezoeken en de honderdduizenden Nederlanders van Turkse afkomst.
In solidariteit met de slachtoffers werden verschillende gebouwen wereldwijd verlicht in de kleuren van de Turkse vlag. In Nederland verlichtte de gemeente Amsterdam de gevel van het Paleis op de Dam in Turkse kleuren, en hing de Turkse vlag halfstok op het stadhuis.
Juridische afhandeling
In 2018 kregen zes mensen een levenslange celstraf voor hun rol bij de aanslag. In totaal stonden 46 verdachten terecht, uit onder meer Rusland, Algerije, Tunesië, Egypte, Syrië en Turkije. Van hen werden 26 verdachten vrijgesproken van alle aanklachten. Zes anderen kregen gevangenisstraffen tussen de zes en twaalf jaar, terwijl weer anderen straf kregen voor hulp aan een terroristische organisatie.
Luchthaven Atatürk
Luchthaven Atatürk in Istanbul, vernoemd naar de eerste president van de Turkse republiek, is het grootste en belangrijkste vliegveld van Turkije. Het is de thuishaven van Turkish Airlines en een druk overstappunt voor reizigers op weg naar Azië, Afrika en Europa.
Context van terroristische aanslagen in Istanbul
De aanslag op Atatürk Airport was niet de enige terroristische aanslag in Istanbul in die periode. In december 2015 kwam een schoonmaker om bij een explosie op het asfalt van een andere luchthaven in Istanbul, Sabiha Gökçen. Begin juni 2016 werd tijdens de ochtendspits in Istanbul een auto vol explosieven op afstand tot ontploffing gebracht op het moment dat een bus vol politie langsreed. Deze aanslag werd toegeschreven aan de Koerdische Vrijheidsvalken (TAK), een afsplitsing van de PKK. De aanslag op de luchthaven was een nieuwe klap voor het toerisme in Turkije, dat het toch al moeilijk had door de neergeschoten Russische straaljager in november 2015 en een eerdere aanslag in januari 2016.