De relatie tussen de agrarische sector en Schiphol is gespannen geraakt door de stikstofproblematiek en de juridische strijd rondom de natuurvergunning van de luchthaven. In een controversiële zet lijkt Schiphol de boeren voor de bus te gooien om zijn eigen, door de rechter vernietigde natuurvergunning te redden.
Het Kernprobleem: Illegale Exploitatie en Vernietigde Vergunning
Schiphol opereert al sinds de jaren negentig zonder geldige natuurvergunning, wat neerkomt op illegale exploitatie. De poging van voormalig minister Van der Wal om dit te reguleren met een nieuwe vergunning werd door de rechter vernietigd vanwege een gebrekkige toepassing van het additionaliteitsbeginsel. Dit principe vereist dat stikstofruimte die vrijkomt door bijvoorbeeld het stoppen van een boer, primair moet worden ingezet voor natuurherstel, alvorens deze beschikbaar wordt gesteld aan nieuwe vervuilers zoals Schiphol.
De rechter oordeelde specifiek dat de minister niet had onderzocht of de vrijgekomen stikstofwinst niet eerst naar natuurherstel moest gaan voordat deze door Schiphol kon worden ingezet. Ook bij het gebruik van extern salderen, waarbij stikstofrechten van negen aangekochte agrarische bedrijven werden gebruikt, gold dit vereiste.
"Bij het wegstrepen van stikstofneerslag van de aangevraagde situatie tegen de stikstofneerslag vanwege de bestaande rechten (intern salderen) heeft de minister niet onderzocht of eventuele stikstofwinst niet eerst naar natuurherstel moet gaan voordat die door Schiphol kan worden ingezet (additionaliteitsvereiste)."
Dit gebrek in het besluitvormingsproces vormt de juridische basis voor de huidige impasse.
De Slinkse Truc van Schiphol: Probleem Verschuiven naar de Boer
Gedwongen door de juridische situatie, hanteert Schiphol nu een strategie waarbij het eigen uitstootprobleem wordt afgeschoven op de agrarische sector. In hoger beroep stelt Schiphol dat de overheid de natuur moet redden door boeren en bedrijven binnen een kilometer van Natura 2000-gebieden uit te kopen of te onteigenen. Het idee is dat als deze bedrijven verdwijnen, de natuur gered is en Schiphol de benodigde stikstofruimte kan gebruiken.
Deze benadering negeert het welzijn van talloze boerenfamilies en hun levenswerk. De juridische argumentatie van Schiphol luidt:
"Gelet op het voorgaande, dient het bevoegd gezag bij toestemmingsverlening te beoordelen of de inzet van de door het project getroffen maatregelen zou maken dat het voor de lidstaat niet langer mogelijk is om aan haar verplichtingen op grond van artikel 6, eerste en tweede lid, van de Habitatrichtlijn (Hrl) te voldoen. Zoals Schiphol hierna zal toelichten, heeft de overheid voor de relevante Natura 2000-gebieden nog voldoende maatregelen ter beschikking om aan haar verplichtingen te voldoen op grond van artikel 6, eerste en tweede lid, van de Hrl te voldoen."
Het DNV-Rapport: Een 'Hitlijst' van Bedrijven
Om deze juridische strategie te onderbouwen, heeft Schiphol adviesbureau DNV een rapport laten opstellen. Dit rapport wordt door critici omschreven als een 'hitlijst' van bedrijven die volgens Schiphol en DNV mogen verdwijnen. Het document brengt nauwkeurig in kaart welke boeren, bestempeld als 'potentiële reductiebronnen', in de gevarenzone liggen.
Voor sommige natuurgebieden, zoals Meijendel & Berkheide, is het risico voor de resterende boeren aanzienlijk. In andere gevallen, zoals bij de Oostelijke Vechtplassen, biedt het rapport Schiphol een ruime 'keuze' uit bijna 140 bedrijven die opgeofferd zouden kunnen worden.
Contrast met Eerdere Uitspraken en Motie van de Tweede Kamer
De huidige strategie van Schiphol staat in schril contrast met eerdere publieke uitspraken. In 2021 sprak financieel directeur Robert Carsouw nog van een "gezamenlijke strijd" en "solidariteit" tussen boeren en Schiphol. Hij hing zelfs een contract boven zijn bureau als symbool van deze verbondenheid. Nu worden de boeren opgeofferd voor het eigenbelang van de luchthaven.
Deze gang van zaken negeert ook de wil van het democratisch gekozen parlement. De Tweede Kamer nam met overweldigende meerderheid de motie van de leden Grinwis en Boswijk aan, die stelt dat elke sector zijn eigen aandeel in de stikstofreductie moet leveren. Schiphol en het kabinet lijken deze motie te negeren, waarbij Schiphol zelfs probeert zijn eigen bijdrage te vergroten ten koste van de agrarische sector.
Rol van Minister Harbers en Juridische Tegenreactie
Minister Mark Harbers (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat lijkt te aarzelen om de luchtvaartsector aan te pakken op het gebied van stikstofuitstoot. Hij stuurde een plan naar de Kamer om tientallen juristen aan te nemen en 60 miljoen euro uit te trekken om de juridische positie van Schiphol te verdedigen. Johan Vollenbroek, activist en oprichter van Mobilisation for the Environment (MOB), constateert dat het ministerie van I&W is verworden tot een "lobbymachine van de luchtvaart".
Vollenbroek benadrukt dat Schiphol illegaal opereert zonder natuurvergunning en dat MOB het ministerie heeft verzocht op te treden. Aangezien dit verzoek onbeantwoord blijft, is Vollenbroek van plan juridische stappen te ondernemen om handhaving af te dwingen. Hij stelt dat Harbers nieuwe procedures kan voorkomen door maatregelen te nemen, zoals het halveren van de luchtvaartuitstoot door het aantal vluchten op Schiphol terug te brengen tot 300.000, de sluiting van luchthavens in Rotterdam en Maastricht, en het afblazen van uitbreidingen in Eindhoven en Lelystad.
Boerenprotesten en Reacties
De onvrede binnen de agrarische sector heeft geleid tot diverse protestacties. In reactie op de berichtgeving rondom de stikstofproblematiek en mogelijke opkoop van boerenbedrijven, verzamelden boeren zich bij Schiphol. De luchthaven liet weten niet van plan te zijn boerenbedrijven in de omgeving op te kopen. Financieel directeur Carsouw beloofde de boeren een kopie van het 'koopcontract' naar de grootaandeelhouder, het ministerie van Financiën, te sturen en het contract als symbool voor gezamenlijke probleemoplossing op te hangen.
Boeren boden Schiphol zelfs een koopcontract aan, met de boodschap dat de luchthaven niet voldoet aan de stikstofregels en geen natuurvergunning heeft. Ze vinden het onacceptabel dat grote vervuilers zoals Schiphol en Tata Steel niet meewerken aan de oplossing van het stikstofprobleem, terwijl boeren met vergunningen moeten inleveren of wijken.
De protesten uitten zich ook in het blokkeren van toegangswegen en distributiecentra van supermarkten. Er zijn ook arrestaties verricht tijdens demonstraties, wat leidde tot verdere escalatie van de spanningen. Organisaties als Agractie en Farmers Defence Force (FDF) uiten hun onvrede over de aanpak van de overheid, waarbij boeren zich oneerlijk behandeld voelen.
D66 — Boerenprotest: een scherpe keuze om de stikstofcrisis op te lossen
De BoerBurgerBeweging roept de regering op om haar verantwoordelijkheid te nemen en de vertrouwensbreuk tussen overheid en de agrarische bevolkingsgroep te herstellen.
tags: #boeren #demonstratie #schiphol