De rol van de verloskundige ondergaat een significante transformatie, gedreven door maatschappelijke veranderingen, technologische innovaties en een verschuivende focus binnen de geboortezorg. Om de kwaliteit van zorg te waarborgen en aan te passen aan de behoeften van de toekomst, is een verdiepingsslag en kritische zelfreflectie van verloskundigen essentieel.
Veranderende Zorgvraag en Patiëntprofielen
Prof. dr. Corine Verhoeven, universitair hoofddocent Verloskundige Wetenschap aan het Amsterdam UMC, schetst een beeld van een steeds complexere zorgvraag. Er zijn duidelijke verschillen te zien in vergelijking met het verleden, met name op drie vlakken:
- Psychische Klachten: Er is een toename van zwangere vrouwen met psychische problematiek.
- Leeftijd en BMI: De gemiddelde leeftijd van zwangere vrouwen stijgt, van 25 jaar naar 31 jaar, met de verwachting van verdere stijging. Daarnaast is er een zorgwekkende stijging van het gemiddeld BMI, waarbij slechts ongeveer zestig procent van de zwangere vrouwen een gezond gewicht heeft. Dit verhoogt het risico op zwangerschapsdiabetes en co-morbiditeit.
- Sociale Problematiek: Er is sprake van toenemende armoede, meer verbroken relaties, en een groeiend aantal migranten en vluchtelingen. Deze groepen hebben specifieke informatie- en zorgbehoeften die afwijken van die van autochtone Nederlanders zonder kwetsbare achtergrond.
Deze factoren leiden ertoe dat de zorgvraag complexer wordt, wat een grotere impact heeft op de verloskundige praktijk.
Medische Ontwikkelingen en Interventies
Naast demografische en sociale verschuivingen, spelen ook medische ontwikkelingen een cruciale rol in de evolutie van de geboortezorg:
- Toename Keizersneden en Pijnbestrijding: Er is een stijging in het aantal keizersneden en een toenemende vraag naar pijnbestrijding, zoals een ruggenprik. De mogelijkheden voor pijnbestrijding in de eerste lijn zijn beperkt, wat vaak leidt tot verwijzing naar de tweede lijn.
- Meer Inleidingen: Het aantal inleidingen van bevallingen is aanzienlijk toegenomen, met bijna één op de drie bevallingen die wordt ingeleid.
- Prenatale Diagnostiek en Interventies: De uitbreiding van prenatale diagnostiek en medische interventies heeft geleid tot een grotere bewustwording van de risico's van zwangerschap en geboorte bij zowel zwangere vrouwen als verloskundigen.
Integrale Geboortezorg en Samenwerking
Het concept van integrale geboortezorg wordt steeds belangrijker. Dit houdt in dat complexe, passende en continue zorg interdisciplinair georganiseerd moet worden, over verschillende zorglijnen heen. Continuïteit van informatie is hierbij essentieel, wat betekent dat richtlijnen in samenwerking met andere disciplines en cliëntenvertegenwoordiging opgesteld moeten worden. Regionale netwerken spelen hierin al een belangrijke rol.
De invoering van integrale bekostiging, een nieuw financieringsmodel voor geboortezorg, dreigt de zelfstandigheid van verloskundigen te ondermijnen. Financiële belangen en marktwerking spelen een grotere rol, waarbij verloskundigen volgens sommigen aan het kortste eind trekken. Er bestaat bezorgdheid dat de vrijgevestigde verloskundige hierdoor verdwijnt. Experimenten onder regie van verloskundigen krijgen momenteel onvoldoende financiering en evaluatie, terwijl experimenten onder leiding van gynaecologen wel doorgang vinden.
Daarnaast is er een discussie gaande over het declaren van eerstelijnszorg. Met de huidige plannen krijgen ziekenhuizen het recht om contracten voor de gehele geboortezorgketen af te sluiten, wat de zelfstandigheid van verloskundigen verder kan beperken.
Technologische Innovaties in de Verloskunde
De toekomst van de geboortezorg wordt ook gevormd door diverse technische innovaties:
- Teleconsulten en Digitale Toepassingen: Toenemend gebruik van teleconsulten, e-consults, digitale zwangerschapsapps en thuismetingen via slimme apparatuur. Zwangeren kunnen op afstand hun bloeddruk meten, vragen stellen via chat en informatie ontvangen via gepersonaliseerde apps.
- Artificial Intelligence (AI) en Virtual Reality (VR): De mogelijkheden van AI en VR in de geboortezorg worden onderzocht, hoewel de definitieve plek en adoptie nog onzeker is.
Deze technologische ontwikkelingen kunnen de kwaliteit van zorg verbeteren, met name op het gebied van preventie en capaciteit. Het is echter cruciaal dat technologische innovaties daadwerkelijk een oplossing bieden voor bestaande problemen en de praktijk niet onnodig complex maken.
4 manieren waarop kunstmatige intelligentie de gezondheidszorg transformeert
De Verloskundige van de Toekomst: Vaardigheden en Positie
Gezien de complexiteit van de toekomstige geboortezorg, zal de verloskundige van de toekomst een verdiepingsslag moeten maken. Dit vereist:
- Kritische Zelfreflectie: Nadenken over de eigen rol en de kwaliteit van zorg.
- Gesprekspartnerschap: Actief in gesprek blijven met collega's en andere disciplines.
- Proactiviteit: Zich laten horen in samenwerkingsverbanden en meedenken over de toekomst van het vak.
- Focus op Sociale Aspecten: Naast medische aspecten, ook aandacht besteden aan de sociale context en de relatie met de zwangere vrouw.
Verloskundigen hebben de potentie om een stevige positie te verwerven en te behouden in de toekomst, mits zij proactief handelen, zich verdiepen in ontwikkelingen en hun stem laten horen. De focus moet niet alleen op het medische komen te liggen, maar ook op de sociale aspecten van zorg en de relatie met de zwangere vrouw.
De Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) heeft de visie voor ‘De verloskundige van 2030’ beschreven en een projectteam is gestart met de voorbereidingen voor een herziening. Een brede behoeftepeiling onder verloskundigen en cliënten zal inventariseren welke trends en ontwikkelingen de meeste impact zullen hebben op de prenatale begeleiding.
Praktische Zaken en Faciliteiten in het Ziekenhuis (CWZ)
In het CWZ zijn specifieke faciliteiten en procedures van toepassing voor poliklinische en klinische bevallingen:
Soorten Kamers en Bevallingsfaciliteiten
- Poliklinische Kamer: Beschikt over een bevalbad en is bedoeld voor poliklinische bevallingen.
- Bevalsuite: Wordt gebruikt voor medische (klinische) bevallingen en is uitgerust met een badkamer met douche, douchekruk, baarkruk en bevalballen. Een bevalbad is hier niet aanwezig.
Warme doeken worden aangeboden, maar kruiken dienen zelf meegenomen te worden indien gewenst. TENS-apparaten zijn niet beschikbaar op de afdeling.
Poliklinische Bevalling
- Bij een poliklinische bevalling blijft de eigen verloskundige aanwezig, samen met de partner en/of naasten.
- Een ziekenhuisverpleegkundige ondersteunt de verloskundige.
- Als de poliklinische kamer met bevalbad bezet is, kan gebruik worden gemaakt van een bevalsuite zonder bad.
Klinische Bevalling
- Een bevalling wordt klinisch wanneer er medische indicaties zijn voor de moeder of baby, er pijnstilling met medicijnen gewenst is, of bij een inleiding.
- Bij een klinische bevalling vindt deze plaats in een bevalsuite met medische apparatuur. De gynaecoloog neemt de zorg over.
- De eigen verloskundige mag blijven indien mogelijk en gewenst.
CTG Monitoring en Pijnstilling
- Continue CTG Monitoring: Wordt toegepast bij medische bevallingen om de baby en weeën te monitoren. Indien nodig kan een schedelelektrode worden gebruikt voor nauwkeurigere registratie van de hartslag van de baby.
- Pijnstilling: Zowel pijnstilling zonder medicijnen (TENS-apparaat) als met medicijnen (ruggenprik, remifentanil-pompje) is mogelijk. Bij pijnstilling met medicijnen is er sprake van een klinische bevalling.
- Risico's Pijnstilling: Hoewel de medicatie zelf geen directe risico's geeft voor de baby, kunnen bijwerkingen bij de moeder, zoals lage bloeddruk of sufheid, de baby beïnvloeden. Deze worden nauwlettend gemonitord.
- Borstvoeding en Pijnstilling: Borstvoeding geven is mogelijk na alle vormen van pijnstilling, aangezien de medicatie snel uit het lichaam verdwijnt.
Inleidingen en Medische Ingrepen
- Inleiding: Kan plaatsvinden met een balloncatheter (waarbij soms naar huis gaan mogelijk is) of met medicatie (waarbij ziekenhuisopname vereist is). Na het breken van de vliezen wordt gestart met weeënopwekkers, met een wachttijd van een uur bij een tweede of volgende bevalling.
- Medische Ingrepen: Ingrepen zoals een knip (episiotomie), kunstverlossing of keizersnede worden alleen uitgevoerd bij een duidelijke medische indicatie en na overleg en toestemming van de patiënt. Bij een vacuümextractie wordt bijna altijd een knip gezet om ruimte te creëren en ernstig uitscheuren te voorkomen.
- Keizersnede: Kan gepland zijn (gentle sectio, met focus op rust en ontspanning) of een spoedkeizersnede betreffen.
Zorggebruik Rond de Geboorte
Data over zorggebruik rond de geboorte, zoals het aantal patiënten en kosten voor geboortezorg, worden geregistreerd en geanalyseerd per gemeente en regio. Deze data omvatten verloskundige hulp en kraamzorg, en sinds 2020 ook integrale geboortezorg. De cijfers kunnen worden weergegeven op gemeentelijk, wijk- en buurtniveau, en worden vergeleken met landelijke gemiddelden. In de kaart op gemeenteniveau worden de geboorten weergegeven naar plaats van bevalling (ziekenhuis, geboortecentrum, thuis).
De figuur die het gebruik van kraamzorg toont, geeft per gemeente in de geselecteerde regio's het aantal zwangerschappen weer dat resulteert in een of meerdere levendgeborenen, waarbij de moeder een declaratie voor kraamzorg had in de periode na de geboorte.
