Het idee van een luchthaven op zee is niet nieuw en zou, indien gerealiseerd, niet de eerste ter wereld zijn. Verschillende bestaande luchthavens, zoals Kansai in Osaka (Japan), Changi in Singapore en de Internationale Luchthaven van Hongkong, zijn reeds gebouwd op kunstmatig aangelegde eilanden. Dit toont aan dat de constructie van een dergelijke faciliteit technisch haalbaar is.
Potentiële Capaciteit en Voordelen
Op een locatie in de Haarlemmermeerpolder zou een nieuwe luchthaven een maximale capaciteit kunnen bereiken van 540.000 tot 550.000 luchtbewegingen per jaar. Om dit te realiseren, zou er vaker gebruik gemaakt moeten worden van de Aalsmeer- en Buitenveldertbaan, ook wel bekend als de 'lawaaibanen'. Een significant voordeel van een luchthaven in zee is de vermindering van geluidsoverlast voor omwonenden, aangezien de aanvliegroutes grotendeels boven zee zouden liggen. Naar schatting zou dit de leefkwaliteit van 1,5 miljoen mensen kunnen verbeteren. Bovendien zou de huidige locatie van Schiphol herontwikkeld kunnen worden, met ruimte voor tienduizenden woningen, wat de nijpende woningnood in de regio zou kunnen verlichten.
Historische Onderzoeken en Ontwikkelingen
In de jaren negentig van de vorige eeuw zijn er diverse onderzoeken gedaan naar de haalbaarheid van een verplaatsing van Schiphol naar zee. Instellingen zoals TU Delft en baggeraar Boskalis waren hierbij betrokken. Ook vanuit de politiek was er interesse; destijds PvdA-Kamerlid Rob van Gijzel liet een plan doorrekenen. In 1999 stelde het kabinet-Kok dat op de lange termijn twee opties bestonden: blijven op de huidige locatie of een luchthaven op zee. Eerdere overwegingen voor locaties zoals het Markerwaard en de Maasvlakte waren reeds afgevallen.
Om het onderzoek naar een luchthaven op zee te faciliteren, werd het programmabureau 'Flyland' opgericht. Dit bureau, bestaande uit ingenieurs, beleidsmakers en adviesbureaus, kreeg 50 miljoen gulden (ongeveer 20 miljoen euro) voor vijf jaar onderzoek. Het doel was om in politieke rust en zonder procedurele druk de haalbaarheid van een zee-luchthaven te onderzoeken. Echter, staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen zette het onderzoek na twee jaar, drie jaar eerder dan gepland, stop. Er werd nog wel een eindrapport geschreven, getiteld 'Conclusie bij een voortijdig einde'. Dit rapport bevatte inzichten over de mogelijke ecologische impact, problemen met vogels en vliegveiligheid, die als beheersbaar werden beschouwd. Het bureau kwam echter niet toe aan de vraag naar maatschappelijke inpasbaarheid, noch werd er een kosten-batenanalyse opgesteld vanwege de korte onderzoeksperiode.
Recente Evaluaties en Kostenindicaties
In 2019 gaf minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat aan dat, op basis van een uitgevoerde quickscan, Schiphol niet naar zee verplaatst zou worden. De geschatte kosten voor een dergelijke verplaatsing bedroegen destijds 45 miljard euro. Deze quickscan was echter voornamelijk gebaseerd op eerder uitgevoerd en verouderd onderzoek, zonder nieuwe diepgaande analyses. Hoewel nieuwe technieken zoals boren van tunnels werden overwogen, bleef dit oppervlakkig. De hoge kosten werden onder meer toegeschreven aan de geplande windmolenparken op de beoogde locatie, die bij een verplaatsing van de luchthaven zouden moeten wijken.
Ecologische, Klimatologische en Technische Bezwaren
Bezwaren tegen een luchthaven in zee zijn divers. Ecologisch gezien zijn er zorgen over de impact op paaigronden voor vissen. Klimatologisch gezien kunnen landingsbanen sneller nat worden, wat de remkracht vermindert, en kan meer wind een belemmering vormen voor veilig vliegen. De corrosieve werking van zeewater vormt een technische uitdaging, net als mogelijke bodemverzakking.
Financiële en Logistieke Uitdagingen
De financiële haalbaarheid blijft een punt van zorg. Schattingen uit 2019 wezen op kosten tussen de 33 en 46 miljard euro. Deze astronomische bedragen en een bouwtijd van minimaal 20 jaar zijn te verklaren doordat het project vier grote infrastructuurprojecten combineert: de aanleg van een kunstmatig eiland, de bouw van een lange tunnel, de constructie van een grootschalige luchthaven en de verbinding met het vasteland. Vergunningstrajecten en juridische procedures kunnen de bouwtijd verder verlengen. Het doorkruisen van beschermde natuurgebieden, zoals duingebieden, kan leiden tot juridische procedures van natuurbeschermingsorganisaties.
Locatievraagstukken en Ruimtegebruik
De precieze locatie van een luchthaven op zee is een complex vraagstuk. Hoe verder westwaarts, hoe minder overlast op land, maar hoe langer de benodigde tunnel. Locaties te ver westwaarts kunnen in internationale wateren komen te liggen, wat juridische complicaties met zich meebrengt. Bovendien is er concurrentie met bestaande ruimtegebruikers in de Noordzee, zoals scheepvaartroutes, windmolenparken en pijpleidingen. De aanwezigheid van windmolenparken, zoals die van Vattenfall, vormt een potentieel obstakel, mede vanwege hoogtebeperkingen voor vliegveiligheid.
Innovatieve Concepten en Ontwerpen
Er zijn diverse concepten voorgesteld, waaronder een drijvend vliegveld en een luchthaven gebouwd op een kunstmatig eiland met behulp van caissons. Het ontwerp 'SchipholKatwijk', voorgesteld door Paul Grove, voorziet in twee parallelle start- en landingsbanen, parallel aan de kust, op 8 tot 10 kilometer uit de kust tussen Scheveningen en Katwijk. Dit ontwerp vermijdt lange tunnels en is ontworpen om overlast op de kust te minimaliseren. De dijken die het eiland met de kust verbinden, zouden ook ruimte kunnen bieden voor duurzame energieopwekking, zoals golfslag- en getijden centrales, en windmolens.
Een ander aspect is de integratie van functies. Het idee is om de luchthaven te combineren met duurzame energieopwekking, zoals zonnepanelen in de landingsbanen, of het benutten van golfslag en getijden. De combinatie met algenkweek onder de luchthaven is ook overwogen, hoewel dit uitdagingen met zich meebrengt wat betreft concurrentie om zonlicht.
Technische Uitdagingen van Drijvende Constructies
Het bouwen van drijvende luchthavens brengt specifieke technische uitdagingen met zich mee, met name de golfbelastingen in de Noordzee tijdens stormen. Een robuust afmeersysteem is essentieel, of een methode om golven lokaal te reduceren. De oriëntatie van een drijvend eiland kan complex zijn, beïnvloed door wind- en getijdenstromingen. Luchtverkeersleiding zou zich moeten aanpassen aan mogelijke variaties in de positie van de landingsbanen door getijdenbewegingen.
Natuur en Milieu: Een Cruciale Factor
De impact op de natuur is een terugkerend thema. Vraagtekens worden geplaatst bij de gevolgen voor trekvogels en zeeleven door geluidsoverlast en de aanwezigheid van de constructie. De Noordzee is geen oneindig gebied, en ruimtegebruik moet zorgvuldig worden afgewogen. Ook de effecten op visstanden en de visserij zijn relevante overwegingen.
Conclusie uit Onderzoeken
Ondanks de technische haalbaarheid van een luchthaven in zee, concluderen diverse onderzoeken dat de voordelen de hoge kosten nauwelijks rechtvaardigen. De nadelen op het gebied van veiligheid van de kust, natuur, leefbaarheid en economische aspecten zijn significant. De kosten, geschat op miljarden euro's, en de bouwtijd van minimaal 20 jaar, maken het project een enorme onderneming. De discussie over de verplaatsing van Schiphol naar zee blijft actueel, met wisselende politieke en maatschappelijke meningen.
tags: #flyland #luchthaven #in #zee