De Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) is de organisatie die belast is met de uitvoering van het Nederlandse terugkeerbeleid. Haar kerntaak is het waarborgen van het aantoonbaar vertrek van personen zonder recht op verblijf uit Nederland, conform de geldende wetgeving. Dit proces vindt plaats met respect voor de betrokkenen, waarbij zelfstandig vertrek de voorkeur heeft, en gedwongen vertrek wordt toegepast wanneer noodzakelijk.
Internationale Samenwerking en Projecten
DTenV onderhoudt actieve internationale betrekkingen om het terugkeerproces te faciliteren. Een recent voorbeeld hiervan is het veertiende periodieke overleg met een delegatie uit Suriname. Vertegenwoordigers van de Surinaamse ministeries van Buitenlandse Zaken, Internationale Handel en Samenwerking (BIS), en Sociale Zaken en Volkshuisvesting bespraken de samenwerking op het gebied van terugname van wederzijdse onderdanen. Tevens werd onderzocht hoe DTenV kan bijdragen aan de professionalisering van aan terugkeer gerelateerde diensten in Suriname. Een specifiek project, geïnitieerd door DTenV en van start gaand in 2026, zal gericht zijn op re-integratie-ondersteuning voor terugkerende Surinaamse onderdanen.
Rob Van Bokhoven, directeur Internationale Aangelegenheden, beschreef het bezoek als "vruchtbaar".
Wat is globalisering?
Mens en Migratie: Een Nieuw Tijdperk voor VreemdelingenVisie
Het digitale magazine VreemdelingenVisie, een publicatie van de IND, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV), is vernieuwd onder de naam Mens en Migratie. Deze naamswijziging benadrukt dat werk in de migratieketen intrinsiek menselijk werk is. De formule blijft ongewijzigd: het magazine biedt verhalen over het werk en de mensen binnen de migratieketen, zowel aanvragers als medewerkers. De redactie hoopt lezers te raken en een dieper inzicht te geven in het werkveld en de betrokken personen.
Het eerste nummer van Mens en Migratie is reeds online beschikbaar op www.mensenmigratie.nl.
De Complexiteit van Terugkeer in de Praktijk
Minister Van den Brink benadrukte tijdens een bezoek aan een detentiecentrum voor vreemdelingen in Rotterdam de complexiteit van het terugkeerproces. Dit centrum huisvest mannen die geen recht meer hebben op verblijf in Nederland en het land derhalve moeten verlaten. Soms kan een vertrek niet onmiddellijk plaatsvinden, bijvoorbeeld door de noodzaak tot het regelen van reisdocumenten.
Vreemdelingenbewaring wordt ingezet als een essentieel onderdeel van het migratiebeleid, uitsluitend wanneer andere opties niet voorhanden zijn. Dit betreft doorgaans personen zonder verblijfsvergunning die niet kunnen of willen vertrekken, bijvoorbeeld uit vrees voor onderduiken, na afronding van de verblijfsprocedure, of wanneer de Dublinverordening van toepassing is. Gedurende de periode tot aan het vertrek ontvangen vreemdelingen begeleiding en kunnen zij deelnemen aan activiteiten.
De professionaliteit van de medewerkers in detentiecentra, die te maken hebben met diverse incidenten terwijl zij werken aan terugkeer, werd door de minister hoog gewaardeerd.
Werkbezoek en de Vrijheidsbeperkende Locatie (VBL)
In Ter Apel ontving DTenV de nieuwe minister van Asiel en Migratie, Bart van den Brink, voor een werkbezoek. Algemeen directeur Simone Steendijk en twee regievoerders gaven een presentatie over de werkzaamheden van DTenV, met specifieke aandacht voor de vrijheidsbeperkende locatie (vbl). Hierbij werd toegelicht hoe wordt omgegaan met vreemdelingen aan het einde van hun asielprocedure.
Een voorbeeld van succesvolle begeleiding is het geval van een man die na tien jaar verblijf in Nederland, na meerdere gesprekken met een regievoerder, alsnog koos voor vrijwillige terugkeer naar Oeganda. Het besef dat de vbl mogelijk de laatste kans bood om zelf regie te houden over het vertrek, was hierin doorslaggevend. Tijdens het gesprek werd openlijk gesproken over de uitdagingen en successen binnen de ketensamenwerking.
Neurodiversiteit binnen DTenV
DTenV hecht belang aan diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie, waaronder neurodiversiteit. Deze term omvat de natuurlijke variatie in breinen, waarbij elke persoon unieke kwaliteiten bezit. De organisatie gelooft dat het benutten van deze unieke "bedrading" van collega's leidt tot een breder scala aan perspectieven en een positieve invloed heeft op werkplezier, samenwerking, kwaliteit en resultaten.
Het is significant dat naar schatting 20% van de collega's valt onder de categorie "minder gangbare breinen", wat neerkomt op 1 op de 5 medewerkers. Hieronder vallen onder andere variaties als autisme, ADHD, dyslexie, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Internationale Documenttrainingen in Gambia
DTenV heeft deelgenomen aan de kick-off van een documenttraining voor de Gambiaanse Immigratiedienst (GID) in Gambia. Collega's van de Koninklijke Marechaussee en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) verzorgden de training, gericht op het herkennen van authentieke, valse en vervalste documenten. Dit is cruciaal om adequaat in te spelen op trends in document- en immigratiefraude.
De training, die werd geopend door de plaatsvervangend ambassadeur a.i. van de Nederlandse ambassade in Senegal, zal in twee batches 30 GID-medewerkers opleiden. Een selecte groep GID-officieren zal deelnemen aan een verdiepingsprogramma om hun technische expertise te vergroten en zichzelf op te leiden als trainers. De plaatsvervangend Directeur-Generaal van de GID, mevrouw Hulay Jallow, benadrukte het belang van deze expertise voor de integriteit van nationale en internationale documenten.
Vrijwillige Terugkeer van Syriërs
In het afgelopen jaar heeft DTenV 945 Syriërs ondersteund bij hun vrijwillige terugkeer. Daarnaast wordt de voorbereiding van het vertrek van 440 Syriërs afgerond, die zich eind 2025 hebben aangemeld voor een tijdelijke regeling voor verhoogde terugkeerondersteuning.
Sinds begin 2025, na de val van Assad, nam het aantal verzoeken van Syriërs die hulp zochten om terug te keren naar hun vaderland toe. De mate van financiële ondersteuning varieerde gedurende het jaar:
- Tot 10 juni 2025: een ondersteuningsbedrag van €900 per persoon in contanten.
- Na 10 juni 2025: reguliere bedragen voor terugkeerondersteuning (€2.800 per volwassene en €1.650 per minderjarig gezinslid) conform nieuw landgebonden asielbeleid.
- 17 november tot 31 december 2025: een speciale terugkeerregeling met een verhoogd bedrag aan terugkeerondersteuning (€5.000 per volwassene en €2.500 per minderjarig gezinslid).
De laatste dag om in aanmerking te komen voor de verhoogde terugkeerondersteuning naar Syrië was 31 december 2025. Alleenstaande minderjarigen kwamen in aanmerking voor €5.000. Deze regeling gold voor Syriërs met een verblijfsvergunning of een lopende asielaanvraag, bekend bij de organisaties in de migratieketen. DTenV ondersteunt uitsluitend definitieve terugkeer, geen tijdelijke terugkeer voor familiebezoek of het ophalen van bezittingen.
Webinar: Rol van Begeleiding bij Besluitvorming tot Terugkeer
Op 13 januari om 13:00 uur vond een webinar plaats over de rol van begeleiding en ondersteuning van migranten bij hun besluitvorming om terug te keren. Nieuwe inzichten boden een duidelijker beeld van hoe ondersteuning in de praktijk functioneert, welke factoren een besluit beïnvloeden en welke interventies een wezenlijk verschil maken. De invloed van timing, verschillende begeleidingsvormen en samenwerking op de mogelijkheden van counseling werd besproken, evenals hoe dit ruimte creëert voor zinvolle gesprekken.
De studie, waarop het webinar gebaseerd was, analyseerde bijna 118.000 dossierbestanden van de Nederlandse Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV), aangevuld met interviews met experts en Iraakse en Nigeriaanse migranten die Nederland na een terugkeerbevel hebben verlaten. Sprekers waren onder andere vertegenwoordigers van DTenV, VluchtelingenWerk Nederland en PATRIOTIC CITIZEN INITIATIVES Nigeria.
Organisatie van een Overheidsvlucht naar Damascus
In september organiseerde DTenV een overheidsvlucht naar Damascus ter voorbereiding op grotere aantallen vertrekkers. Het was de eerste vlucht ooit georganiseerd door DTenV voor vrijwillig vertrek. Het vrijwillige karakter maakte het spannend of iedereen tijdig zou verschijnen. Afdelingsmanager Peter de Koster merkte op dat slechts één persoon niet kwam opdagen, wat de sterke motivatie van de deelnemers aangaf. De mogelijkheid om rechtstreeks naar Damascus te vliegen, waar familieleden hen konden opvangen, werd zeer gewaardeerd. Deze vlucht illustreerde dat zelfstandig vertrek waardige terugkeer mogelijk maakt.
Verhoogde Terugkeerondersteuning voor Syriërs
De mogelijkheid voor Syriërs om in aanmerking te komen voor verhoogde terugkeerondersteuning, waarbij €5.000 voor volwassenen en €2.500 voor kinderen werd geboden (en €5.000 voor alleenstaande minderjarigen), liep ten einde. Deze tijdelijke regeling was bedoeld om vrijwillig vertrek naar Syrië te stimuleren. De aanmeldingen voor deze speciale regeling konden tot en met 31 december 2025 plaatsvinden.
DTenV ondersteunt alleen definitieve terugkeer en geen tijdelijke reizen voor bijvoorbeeld familiebezoek.
De Rol van DTenV: Zelfstandig en Gedwongen Vertrek
De Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) is verantwoordelijk voor het zelfstandige en gedwongen vertrek van vreemdelingen die niet langer in Nederland mogen verblijven. De medewerkers van DTenV opereren zorgvuldig en met respect voor de waardigheid van de vreemdeling.
DTenV richt zich op twee hoofddoelgroepen:
- Illegale vreemdelingen: Aangehouden in het kader van het binnenlands (mobiel) vreemdelingentoezicht, of vreemdelingen aan wie de toegang is geweigerd bij grensbewaking.
- Uitgeprocedeerde asielzoekers: Personen die Nederland moeten verlaten na afwijzing van hun asielaanvraag.
Een persoonsgerichte en multidisciplinaire aanpak, gebaseerd op casemanagement en in samenwerking met (keten)partners, staat centraal in de werkwijze van DTenV.
Kritiek en Aanbevelingen voor het Terugkeerbeleid
De Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) staat onder druk vanuit verschillende politieke hoeken: van linkse partijen wordt ruimhartigheid gevraagd, terwijl rechtse partijen aandringen op strengere maatregelen. Het werk van DT&V richt zich op het wegnemen van blokkades die het vertrek van een vreemdeling belemmeren. Wanneer een land, zoals Ghana, weigert haar onderdanen terug te nemen, kan Nederland besluiten tot een korting op het lokale ontwikkelingsbudget. Indien een land medewerking vereist, kan Nederland dit faciliteren met bijvoorbeeld politietrainingen of door bij te dragen aan een ontwikkelingsfonds.
De ambtenaren van de DT&V-afdeling voor internationale zaken voeren complexe onderhandelingen, waarbij zij tot wereldwijde reizen kunnen komen om afspraken te maken met ministers van herkomstlanden. Deze inspanningen, inclusief financiële prikkels tot €4.500 per persoon, tonen de bereidheid van Nederland om vreemdelingen het land uit te zetten.
DT&V ontvangt kritiek van asielactivisten, die de organisatie een "deportatiemachine" noemen. Ook uit politieke hoek, met name van VVD en PVV, klinkt kritiek op wat wordt gezien als een te "slappe" houding in het asieldossier.
Medewerkers van DT&V erkennen dat het onmogelijk is om iedereen tevreden te stellen. De manier waarop medewerkers hun werk zelf zien, blijft vaak onderbelicht. Op basis van gesprekken met deskundigen en observaties ter plaatse, worden de volgende aanbevelingen gedaan om het terugkeerbeleid te verbeteren:
1. Directere en Eerlijkere Communicatie over Uitzetting
De huidige werkwijze van DT&V, die veelal op de achtergrond en via derden opereert, kan argwaan wekken. Projecten, gefinancierd door DT&V maar opererend onder andere namen, worden gezien als "zoethoudertjes" die de indruk wekken van een vertragingsmanoeuvre. Een meer zichtbare en benaderbare DT&V, die zich opstelt als partner in plaats van als brenger van slecht nieuws, zou de relatie met vreemdelingen kunnen verbeteren. De angst voor een detentiecentrum na een gesprek met DT&V zou hiermee mogelijk afnemen.
2. Beperking van Vreemdelingenbewaring
Hoewel niet expliciet beleidsdoel, wordt vreemdelingenbewaring door sommigen gezien als een middel om afschrikking te bewerkstelligen en medewerking aan vertrek te stimuleren. Echter, onderzoek toont aan dat er geen lineair verband is tussen detentie en vertrekbereidheid. Na de eerste insluitingen neemt de bereidheid toe, maar daarna daalt deze weer. Het inzicht bij vreemdelingen dat hun verblijf in detentie gerechtvaardigd is, en de mate van steun bij terugkeer, zijn belangrijker dan de "deprivaties van detentie". Bewakers geven aan dat een te grote nadruk op terugkeer tot onrust kan leiden. De hoge kosten van detentie wegen mogelijk niet op tegen de baten. Dagbesteding en therapie, die door sommigen als "soft" worden beschouwd, dragen juist bij aan de vertrekbereidheid. De associatie tussen DT&V en detentie ontmoedigt veel vreemdelingen om contact met de dienst te zoeken.
3. Monitoring na Terugkeer
Na vertrek of uitzetting volgt DT&V niet het welzijn van de vertrokken persoon. Verhalen van teruggekeerde migranten, die via sociale media en telefoon contact onderhouden, kunnen de angst van degenen die hun thuisland als te onveilig ervaren, bevestigen. Deze verhalen, die niet altijd verifieerbaar zijn, kunnen een onrealistisch beeld schetsen van de situatie na terugkeer. Het is aan DT&V om, eventueel steekproefsgewijs, de levens van begeleide terugkeerders te monitoren. Hoewel de dienst aangeeft hier geen middelen voor te hebben, kan budget hiervoor vrijmaken wel degelijk vruchten afwerpen door een realistischer beeld te schetsen en onveilige situaties te signaleren.
4. Psychologische Training voor Personeel
Een traumatherapeut beschrijft een terugkeergesprek als het terugsturen van iemand naar een potentieel traumatische omgeving. De zakelijke benadering van DT&V riskeert het contact met de persoon te verliezen. Het constant bieden van geldbedragen in ruil voor medewerking, terwijl iemand vreest voor marteling, kan weerstand en boosheid oproepen. Het begrijpen van de menselijke emoties, zoals trauma's, machteloosheid en angst, is cruciaal. Hoewel trainingen in interculturele communicatie en gesprekstechnieken plaatsvinden, ontbreekt psychologische bijscholing en de inbreng van traumaspecialisten. Dit is echter essentieel, aangezien de vlucht zelf of het verblijf in illegaliteit ook als traumatisch kan worden ervaren.
5. Een Toekomstgerichte Benadering: "Toekomst & Vertrouwen"
Het bureaucratische jargon van DT&V, zoals "verwijderbare vreemdeling met terugkeerplicht", creëert een afstand tussen ambtenaar en vreemdeling. Een andere benadering, gericht op "Toekomst & Vertrouwen", zou de toon kunnen veranderen. Een gesprek over vertrek zou een gesprek over de toekomst kunnen worden, waarbij een ambtenaar zich opstelt als maatschappelijk werker die de regie over het eigen leven teruggeeft. Hoewel medewerkers van DT&V de "eigen verantwoordelijkheid" van de vreemdeling benadrukken, ondermijnt het huidige systeem het vertrouwen dat nodig is om deze verantwoordelijkheid te dragen. Het omkeren van deze dynamiek is essentieel.
Een project in Amsterdam, waarbij voormalige bewoners van de Vluchtkerk met begeleiding van Vluchtelingenwerk Nederland de kans krijgen om "aan hun toekomst te werken", inclusief een second opinion over hun procedure, toont de haalbaarheid van deze aanpak. Dit project heeft geleid tot het verkrijgen van verblijfsvergunningen en het alsnog accepteren van eerder afgewezen bewijzen.
De grootste les uit de observatieperiode bij DT&V was dat het werkveld van terugkeer en vertrek complex is en uit grijstinten bestaat. Een foto van de Vluchtkerk op het kantoor van een DT&V-regievoerder, bedoeld om te herinneren aan de reden voor het werk, onderstreept de menselijke kant van deze complexe materie.
Wat is globalisering?
Wat is globalisering?
Wat is globalisering?
Wat is globalisering?
Wat is globalisering?
Wat is globalisering?
De Directie Bedrijfsvoering, bestaande uit zes teams, zorgt voor de afstemming van interne processen op wet- en regelgeving en geldende kaders. Deze teams fungeren als schakel tussen leveranciers en ketenpartners enerzijds, en DTenV-medewerkers anderzijds, in de rol van strategisch adviseur, relatiebeheerder, uitvoerder, controller en initiator van nieuwe dienstverlening.