Wintersport in tijden van klimaatverandering: Wat kunnen we verwachten?

Elke winter reizen ruim een miljoen Nederlanders vanuit de lage landen naar hogere oorden: de Alpen, de Pyreneeën of andere wintersportgebieden. Maar terwijl wij massaal omhoog blijven trekken, warmt de aarde verder op. Juist in de bergen zijn de gevolgen daarvan extra goed te merken. Is wintersporten zoals we dat nu kennen straks nog wel mogelijk?

Het gaat bergafwaarts met de sneeuw

Klimaatverandering raakt berggebieden harder dan het laagland, blijkt uit onderzoek van onder meer de University of Portsmouth. Dat komt onder andere doordat sneeuw normaal gesproken zonlicht weerkaatst. Verdwijnt die sneeuw, dan neemt de berg meer warmte op, waardoor het gebied nog sneller opwarmt. Dat effect versterkt zichzelf.

Het gevolg laat zich raden: er valt minder sneeuw en wat er ligt, smelt sneller. Eerder onderzoek van onder meer de Universität Bayreuth liet al zien dat het aantal dagen dat je nog kunt genieten van échte, natuurlijke sneeuw in grote skigebieden wereldwijd afneemt. In de Europese Alpen gaat het zelfs om een forse daling tegen het einde van deze eeuw: dan zullen er bijna half zoveel sneeuwdagen zijn als nu, als de uitstoot van broeikasgassen niet sterk afneemt. In datzelfde scenario verliest zo’n 20 procent van de wintersportoorden wereldwijd meer dan de helft van hun sneeuwdagen. En ongeveer 13 procent van de skigebieden ziet in de toekomst mogelijk helemaal geen natuurlijke sneeuw meer.

Wintersport verschuift naar Pasen

De veranderingen raken vooral de lager gelegen skigebieden, zeggen de Britse onderzoekers. De sneeuwgrens schuift steeds verder omhoog. Trek jij elke winter met de skikoffers op het dak naar Winterberg? De kans is groot dat je over een paar jaar moet uitwijken naar een andere, hoger gelegen, skibestemming.

Maar zelfs als je het hogerop zoekt, ben je niet meer het hele seizoen zeker van sneeuw. Simpel gezegd: het seizoen krimpt. Een skivakantie in de Alpen? Waar je vroeger misschien direct na kerst naar de bergen vertrok, kun je die vakantie in de toekomst beter rond Pasen plannen. Tegen die tijd lijkt de kans op sneeuwpret groter dan aan het begin van het seizoen.

Redt kunstsneeuw jouw skivakantie?

Om het skiën overeind te houden, grijpen veel skigebieden naar technologie. Sneeuwkanonnen zijn inmiddels niet meer weg te denken. Ze trakteren je op een witte piste, ook als de natuur het laat afweten. Alleen al voor de Olympische Winterspelen in Italië wordt gebruikgemaakt van 1,5 miljoen kuub ‘sneeuw’ uit 32 sneeuwkanonnen. En tijdens de spelen in Beijing in 2022 bestonden de pistes zelfs volledig uit kunstsneeuw.

Maar kunstsneeuw is geen wondermiddel. Voor de productie zijn grote hoeveelheden water en energie nodig. De Europese ski-industrie verbruikt hiervoor jaarlijks enorme volumes water en stroom. Alleen al in Oostenrijk gaat er 43,8 miljoen m³ water per seizoen doorheen om sneeuw te maken. Daar zou je ruim 17.500 olympische zwembaden mee kunnen vullen. En met de stroom die in datzelfde gebied wordt gebruikt, zou je meer dan 100.000 huishoudens in Nederland een jaar kunnen laten draaien.

Bovendien werken sneeuwkanonnen alleen goed bij temperaturen rond of onder het vriespunt. Wordt het structureel warmer, dan verdwijnt ook deze optie als sneeuw voor de horizon.

De verborgen prijs van witte pistes

De groeiende afhankelijkheid van kunstsneeuw zet de natuur bovendien onder druk. Het vele watergebruik kan lokale ecosystemen verstoren en toerisme in het hooggebergte is niet goed voor de biodiversiteit. Tegelijkertijd leidt de energie die nodig is voor sneeuwproductie tot extra CO₂-uitstoot. Daarmee dreigt een vicieuze cirkel: om te blijven skiën, grijpen we naar oplossingen die het probleem op de lange termijn juist verergeren.

Zullen we over een paar decennia nog steeds glijden door maagdelijke sneeuw? Misschien. Wintersport verdwijnt voorlopig nog niet van de kaart, maar het zal niet meer zo vanzelfsprekend zijn. Wie wil blijven skiën, moet hoger de bergen in of verder reizen.

Aanpassen aan een veranderend klimaat

Als gevolg van de klimaatverandering is mogelijk in de helft van de skigebieden in Europa binnenkort een zeer grote kans op sneeuwtekort. Dat schrijven onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Climate Change. Dat betekent dat skigebieden zich moeten aanpassen om te voorkomen dat toeristen wegblijven.

Ski-oorden zijn vaak al decennia afhankelijk van de inkomsten die het wintertoerisme ze brengt. "Gasten zullen wegblijven als er zo'n kleine kans is op sneeuw," zegt Paul Peeters, lector duurzaam toerisme aan de Breda University.

De skigebieden moeten daarom met een meer divers aanbod komen om als toeristisch gebied te kunnen voortbestaan, zegt Peeters. Dat betekent niet alleen 's zomers openstaan voor andere vormen van recreatie, zoals wandelen of fietsen, maar ook 's winters.

Skigebieden moeten daarvoor wel anders worden ingericht, zegt Peeters. Als voorbeeld noemt hij de hoeveelheid liften in het landschap. Voor andere vormen van toerisme zijn zoveel liften niet nodig en kunnen ze zelfs als hinderlijk worden ervaren. "Typische wintersportgebieden worden nu vaak door de zomertoeristen vermeden, omdat het landschap met al die liften niet mooi is."

Verwachtingen aanpassen

Behalve de skigebieden moeten toeristen ook zelf hun verwachtingen aanpassen, zegt Peeters. In de toekomst zullen toeristen niet meer op "wintersport" gaan, maar op "vakantie in de bergen". "En als je dan toevallig een keer kan skiën: prachtig, vooral doen."

Die ontwikkelingen zijn al gaande, zegt Arjen De Graaf, directeur van de Nederlandse Ski Vereniging. "Skigebieden veranderen van skigebied naar berggebied, zodat ze ook in de zomer een goede boterham verdienen." Zo zijn op steeds meer plekken in de bergen mountainbikes te huur.

De lagere sneeuwgebieden merken het sneeuwtekort als eerste. Die zetten nu al vaker sneeuwkanonnen in, maar dat verkleint de kans op sneeuwvrije pistes slechts met de helft. Want ook voor de zogenaamde "technische sneeuw" zijn temperaturen onder het vriespunt nodig, zegt De Graaf.

En heel aantrekkelijk is skiën op een verder groene berg ook niet voor toeristen die ook komen voor de sfeer en het winterse landschap, zegt Peeters. "Ik denk dat alleen de echte liefhebbers, de sportieve skiërs, over zullen blijven."

Impact op het toerisme en de regio

Het is verder de vraag hoeveel impact klimaatverandering heeft op andere vormen van toerisme. Wintersport is maar drie procent van de totale omzet van het toerisme in Europa, zegt Peeters.

Daarnaast zijn er ernstigere gevolgen van klimaatverandering, zegt De Graaf. "Als dit zo doorzet, is de wintersport het minste van alle problemen die we hebben in de wereld." Maar het is niet zo dat skiën en snowboarden op de korte termijn niet meer mogelijk is, denkt hij.

Wel ziet hij dat mensen vaker kiezen voor "sneeuwzekere" gebieden. De kans dat mensen de komende jaren kunnen skiën is volgens hem groot.

Nieuw onderzoek: minder somber beeld voor hogere gebieden

Het onderzoek van Klima.Schnee.Sport, een samenwerkingsverband waar onder meer het Geosphere/ZAMG (het Oostenrijkse weerinstituut), een aantal Franse en Duitse Universiteiten, de Deutscher Wetterdienst en Meteo Schweiz aan deelnamen, is de meest gedetailleerde studie die ooit is gedaan naar de gevolgen van klimaatverandering in de skigebieden. Deze studie, die in 2019 werd uitgevoerd en eind 2022 opnieuw werd geëvalueerd, heeft als doel om skigebieden te ondersteunen bij het maken van de juiste keuze voor toekomstige investeringen. De resultaten van deze experts zijn een stuk minder negatief dan de berichtgeving van de afgelopen tijd.

Op de pistes boven de 1.800 meter (zoals bijvoorbeeld in Obertauern) verandert er tot 2050 helemaal niets volgens deze experts. In skigebieden die lager liggen dan 1.300 meter zal wel geïnvesteerd moeten worden in manieren om kunstmatig een sneeuwdek te kunnen maken. En hoewel het aantal extreem koude dagen de komende jaren zal afnemen, en het regelmatig kan regenen, zullen er nog meer dan genoeg zijn om voldoende kunstsneeuw te kunnen produceren.

Wel zullen de skigebieden rekening moeten houden met meer energie- en waterverbruik. Iets waar de afgelopen jaren al behoorlijk in is geïnvesteerd. Wist je dat inmiddels meer dan 90% van de energie die gebruikt wordt voor de productie van kunstsneeuw in Oostenrijk al op een duurzame manier wordt opgewekt?

Verder onderzoek nodig

In de samenvatting van de studie valt vooral op dat er nog veel zaken zijn waarvoor nog meer onderzoek nodig is. De onderzoekers gaan ervan uit dat de temperatuur blijft stijgen, maar weten niet zeker of dat ook samen gaat met meer neerslag en extreem weer. Daarnaast zijn de klimaatmodellen nog niet nauwkeurig genoeg om een goede verwachting te kunnen maken en zijn er lokaal grote verschillen in de bergen.

Wintersporters hoeven zich dus geen zorgen te maken over het uitoefenen van hun passie in de toekomst. Wel heeft de klimaatverandering gevolgen voor de kleine, laaggelegen skigebieden dichtbij Nederland. Bijvoorbeeld in het Duitse Sauerland of de Franse Vogezen. Deze beschikken vaak niet over voldoende middelen en inkomsten om te investeren in dure sneeuwkanonnen en de benodigde opslagcapaciteit voor water. Het zou daardoor kunnen gebeuren dat de skiliften in deze skigebieden in de toekomst niet meer open gaan. Eerlijkheidshalve moet daarbij wel opgemerkt worden dat dit soort kleine skigebieden het op dit moment ook al economisch moeilijk hebben.

Het wintertoerisme is voor veel inwoners van de skiregio's de belangrijkste bron van inkomsten en een grote kracht achter de regionale economie. Zo worden er alleen in SalzburgerLand maar liefst 16 miljoen overnachtingen per winter geboekt.

Heb jij je na de berichtgeving van afgelopen jaren zorgen gemaakt over je wintersport? Dit artikel heeft hopelijk duidelijk gemaakt dat wintersporten de komende jaren gewoon mogelijk blijft, met name in de hoger gelegen gebieden. Heb jij, net als wij, heel veel zin in het komende skiseizoen?

tags: #kunnen #we #nog #op #wintersport