Dit document verkent de rijke geschiedenis van militaire vliegvelden in de Ardennen, met een focus op de evolutie van deze locaties van hun begin tot hun huidige rol. We duiken in de specifieke verhalen van Florennes, het Château d'Ardenne, Saint-Hubert en Haren, en belichten hun militaire en civiele betekenis.
Vliegbasis Florennes: Van Luftwaffe tot F-35
De Vliegbasis Florennes is een militair vliegveld van de Belgische luchtmacht, gelegen in Florennes. De geschiedenis van deze basis is nauw verweven met de militaire geschiedenis van de 20e eeuw.
In 1942 begon organisatie Todt met de aanleg van een vliegveld voor de Luftwaffe. In 1944 werd het veld bevrijd door de 1st US Division ("Big Red One"). Na de oorlog, in 1947, vestigde de Belgische Luchtmacht zich op Florennes en ontwikkelde er de 2e Wing, uitgerust met Supermarine Spitfires.
De naamswijziging vond plaats op 20 augustus 1956, toen de luchtbasis officieel werd omgedoopt tot J. In oktober 1970, met de komst van de Mirages, kreeg de eenheid de naam "2e Tactische Wing". In 1988 vond er een personele verschuiving plaats: het 42e Smaldeel verhuisde naar vliegbasis Bierset, en het 1e Smaldeel keerde na 18 jaar terug naar Florennes.
De basis onderging moderniseringen en infrastructuurwerken ter voorbereiding op de komst van de F-16 en de ontplooiing van BGM-109G Gryphon kruisraketten in het kader van het NAVO-dubbelbesluit. Zestien kernraketten werden in maart 1985 te Florennes gestationeerd, beheerd door de USAF (485th Tactical Missile Wing).
Florennes was tot juni 2009 de thuisbasis van het Tactical Leadership Programme (TLP), een trainingsprogramma voor gevechtsvliegtuigen van de NATO-lidstaten. Momenteel is de basis ook uitgerust voor 80 UAV Sqn (Sperwer en B-Hunter onbemande vliegtuigen).
Ter voorbereiding op de vervanging van de F-16 door de F-35 tussen 2025 en 2027, werd de basis tussen 2022 en 2024 aangepast met de bouw van een duurzaam complex van 50.000 m², met een kostprijs van 300 miljoen euro. In juli 2025 werden vier F-35 simulatoren in gebruik genomen. Op 13 oktober 2025 landden de eerste vier F-35 toestellen in Florennes, een gebeurtenis die werd bijgewoond door koning Filip en vertegenwoordigers van de Belgische regering.
Voor eind 2025 zullen acht EBS-simulatoren (Effects Based Simulator) de virtuele trainingsfaciliteiten vervolledigen, waardoor de Belgische luchtmacht kan participeren in gezamenlijke NAVO-opleidingen.
Spitfire Museum Florennes
Het Spitfire Museum in Florennes, vernoemd naar Kolonel Vlieger R. Lallemant D.F.C., biedt een fascinerende inkijk in de geschiedenis van de vliegbasis. Op meer dan 1500 m² zijn vliegtuigen tentoongesteld die de geschiedenis van de basis hebben gekenmerkt, waaronder de Spitfire Mk XIV uit 1944, een F-84, een Mirage, en een F-16. Daarnaast zijn er talrijke souvenirs, voorwerpen en documenten van Kolonel Avi Lallemant DFC te bezichtigen, die de periode van 1943 tot nu bestrijken.
Praktische informatie Spitfire Museum
Openingstijden:
- Maandag tot vrijdag: 13:00 - 16:30 uur (kassa's sluiten om 16:00 uur).
- Weekend en feestdagen: Alleen toegankelijk voor groepen op reservatie.
Bezoeken:
- Alleen op aanvraag, zes dagen vooraf.
Toegangsprijzen:
- Volwassenen: € 4
- Kinderen jonger dan 12: € 1,50
- Groepen (min. 10 personen): € 3,5
Betaling enkel met cash.
Reisadvies: De verstrekte informatie is louter informatief. Neem voor vertrek rechtstreeks contact op met de toeristische dienstverlener of het museum.
Voorzieningen:
- Toegankelijkheid PBS (zelfverklaard)
- Winkel/boetiek
- Parking voor autocars en tweewielers
- Huisdieren toegelaten
- Bezoeken in het Frans, Engels en Nederlands
Het Château d'Ardenne en zijn Vliegveld
Het verhaal van het vliegveld van het Château d'Ardenne in Houyet is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van het voormalige koninklijke kasteel. Dit domein, dat zich uitstrekt over vier Naamse gemeenten, was ooit een centrum van luxe en ontspanning voor de internationale aristocratie.
De Geschiedenis van het Château Royal d’Ardenne
Koning Leopold I kocht in 1837 een deel van het huidige domein Ardenne en investeerde er aanzienlijk in. Hij liet twee torens toevoegen aan een bestaand jachtpaviljoen. In 1840 kocht hij ook grond in Ciergnon, waar later het kasteel van Ciergnon werd gebouwd, nu het buitenverblijf van Albert II.
In 1843 liet Leopold I het Rotskasteel bouwen in Ardenne, dat later de Rotstoren zou worden. Na zijn overlijden in 1865, erfde Leopold II het domein Ardenne. Tussen 1874 en 1891 bouwde Alphonse Balat in opdracht van Leopold II het Château Royal d’Ardenne, op de plaats van het jachtpaviljoen.
In 1876 werd de Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens opgericht. Leopold II liet de tweede toren in het park Ardenne heropbouwen, de huidige Leopoldtoren, die nog steeds door de Royal Golf Club van Ardenne wordt gebruikt. Het golfterrein werd omstreeks 1900 aangelegd onder impuls van Leopold II.
In 1889 kreeg Ardenne een eigen spoorwegstation, uitsluitend bestemd voor Leopold II en zijn gasten. Vanaf 1 januari 1898 werd het Château Royal d’Ardenne uitgebaat door de Compagnie Internationale des Grands Hôtels Européens. Het luxueuze hotel beleefde gouden tijden tussen 1899 en 1949, maar sloot definitief de deuren in 1950 wegens onrendabiliteit.
Het kasteel stond leeg en ging in augustus 1968 in de vlammen op. De ruïnes werden in 1970 gesloopt. Verschillende ornamenten met koninklijke emblemen werden overgebracht naar het koninklijk kasteel van Ciergnon.
Het ontstaan van het Vliegveld bij Château d’Ardenne
In 1909 werd de koninklijke hoeve van Sanzinnes voor het eerst aan een particulier verhuurd. In 1929 werd op een weiland bij deze hoeve gestart met de aanleg van een vliegveld. Putten werden gedicht, het veld werd vlak gewalst, kreupelhout verwijderd en signalisatie aangebracht. Een ronde landingscirkel werd op het veld gekalkt.
Kleine herstellingen aan vliegtuigen konden worden uitgevoerd door de privé-garage van het kasteel, waar ook brandstof beschikbaar was. Hoewel er in 1930 nog geen loods was, bestond de intentie om er een te bouwen.
Het vliegveld lag 265 meter boven zeeniveau, met een maximale landingslengte van 500 meter (NW-ZO). De exacte locatie van het vroegere vliegveld is terug te vinden op Google Maps (trefwoord Sanzinnes 1, Houyet).
De Rol van Landbouwers en Piloten
Landbouwer Jacques Dawagne, die de uitbating van de hoeve in 1982 overnam, vertelde over de vroegere Fly-Ins en de gebouwen die later bij de hoeve werden bijgebouwd. Henri Daubois (°1924), die het vliegveld als kind heeft gekend, deelde zijn herinneringen. Hij sprak over de speciale stempel van het vliegveld, die helaas verloren is gegaan.
Rally's en Fly-Ins
Op 17 en 18 mei 1930 werd op het vliegveld van Château d’Ardenne de eerste Fly-In georganiseerd, in samenwerking met de Club d’Aviateurs de Bruxelles en de Belgische vereniging van sportjournalisten. Tweeëntwintig vliegtuigen namen deel, met piloten als Miss Cleaver, Georges Hanet en burggraaf Vilain XIIII.
Op 17 mei 1930 kwam Sabena-piloot Prosper Cocquyt als eerste aan met de SABCA Handley Page W.8e OO-AHJ. Ook lady Mary Bailey, een steenrijke aviatrice die een solovlucht tussen Croydon en Kaapstad had gemaakt, werd verwelkomd.
Op 30 en 31 augustus 1930 vond een tweede Fly-In plaats, met 26 bezoekende toestellen. Opmerkelijk was de aanwezigheid van het echtpaar Koolhoven, eigenaar van de gelijknamige vliegtuigconstructeur. De rally's omvatten porto, diner en dansavonden in het koninklijke kasteel.
De rally's bleven plaatsvinden in de jaren dertig, met deelname van prominente piloten en de organisatie van lokale vluchten en luchtdopen. De dames waren steevast prominent aanwezig.
Militaire Vliegvelden in de Ardennen tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna
Tijdens de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende periode speelden de Ardennen een cruciale rol in luchtoperaties.
De Slagen en Bombardementen
De periode na de bevrijding bracht geen einde aan de luchtoorlog. Van 26 september tot 12 oktober 1944 werden er V1 en V2-raketten op België afgevuurd, met aanzienlijke slachtoffers en schade, met name in de regio Luik en Antwerpen.
Tijdens het « von Rundstedt-offensief » maakten geallieerde vliegtuigen gebruik van "carpet-bombing" om Ardense stadjes te vernielen die op strategische wegenknooppunten lagen. Houffalize, La Roche-en-Ardenne en Sankt-Vith werden grotendeels verwoest, met honderden doden.
In Malmedy werden meer dan de helft van de stad platgebombardeerd, met 202 doden.
Vliegbasis Saint-Hubert
De Vliegbasis Saint-Hubert (ICAO: EBSU), gelegen in de provincie Luxemburg, werd aangelegd in de vroege jaren 50 als reserve NAVO-vliegveld. Dit was onderdeel van een breder plan om zes reservevliegvelden in België aan te leggen op verzoek van de NAVO.
Het vliegveld beschikt over één start- en landingsbaan van 2599 meter lang en 45 meter breed. In 1959 werd Saint-Hubert voor het eerst gebruikt als basis voor een squadron van de Royal Canadian Air Force.
Tussen 1969 en 1993 werd het vliegveld elk jaar gebruikt door de voormalige School Licht Vliegwezen voor tactische vluchttrainingen met helikopters van het type Alouette II. Tegenwoordig wordt de basis occasioneel gebruikt voor militaire oefeningen.
De omgeving rond de vliegbasis wordt door de Waalse overheid beschouwd als een waardevol natuurgebied.
In 2013 werd een poging tot een rave-party in een van de hangars verijdeld.
Het Burgervliegveld van Saint-Hubert
Het burgervliegveld van Saint-Hubert, gelegen op 563 m, staat bekend als het hoogstgelegen vliegveld van België en huisvest het nationaal zweefvliegcentrum (CNVV). Bezoekers kunnen er kennismakingsvluchten maken en de omgeving vanuit de lucht ontdekken.
Haren: De Geboorteplaats van de Belgische Luchtvaart
De wijk Haren, die in 1921 door Brussel werd geannexeerd, was de locatie van de eerste nationale luchthaven van België, nog voordat deze naar Zaventem werd verplaatst.
De Farman Goliath en de Start van de Luchtvaart
Op 12 februari 1919 landde de Farman Goliath F60 in Haren, waarmee de eerste passagierslanding op Belgische bodem een feit werd. Dit markeerde het begin van de regelmatige lijndienst tussen Haren en Parijs, en de oprichting van een permanente luchtpostdienst.
De ontwikkeling van de luchtvaart werd als een prioriteit gezien bij de heropbouw van België na de Eerste Wereldoorlog. Koning Albert, die al veel vliegmijlen had afgelegd, steunde deze ontwikkelingen.
Evolutie van de Luchthaven van Haren
Haren werd de eerste passagiersluchthaven van het land, aanvankelijk bestaande uit een grasvlakte met enkele loodsen. De windrichting werd met rook gemeten en de tijden werden op een krijtbord vermeld. De Duitse zeppelinloods uit de Eerste Wereldoorlog vormde het beginpunt.
Tijdens de Duitse bezetting werd een militair vliegveld geopend in Haren, met infrastructuur zoals een grote houten loods voor zeppelins.
Na de oorlog besloot de Belgische overheid Haren tot nieuwe luchthaven te maken voor zowel militaire als burgerlijke toestellen. In de jaren twintig breidde het vliegveld uit, met een militair en een burgerlijk deel. In 1929 werd de eerste terminal gebouwd, evenals een betonnen vlakte en een verkeerstoren.
Haren kreeg ook de eer om Charles Lindbergh te ontvangen met zijn "Spirit of St Louis" na zijn historische transatlantische oversteek.
Het Einde van de Luchthaven van Haren
De Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog zag de beperkingen van de landingsfaciliteiten in Haren en bouwde een nieuwe luchthaven in Melsbroek. Melsbroek werd in 1948 de officiële burgerlijke luchthaven en later uitgebreid naar Zaventem.
Na de terugtrekking van Frankrijk uit de NAVO in 1966, verhuisde het hoofdkwartier van Parijs naar Haren. De oude luchthavengebouwen verdwenen definitief onder de sloophamer in 2006, waardoor er vandaag geen spoor meer is van de vroege Belgische luchtvaartgeschiedenis op deze locatie, behalve de grond zelf, die nu deel uitmaakt van de NAVO-terreinen.