Wandelroutes in en rondom 's-Hertogenbosch

Je hoeft in Den Bosch maar een paar stappen te zetten en je staat midden in de natuur. Dus ga je een dagje of weekendje naar ’s-Hertogenbosch, vergeet dan ook zeker niet je wandelschoenen of je fijnste sneakers mee te nemen. Deze zeven wandelroutes behoren tot onze favorieten in de Brabantse stad.

Stadswandeling door Den Bosch

Trap je stadswandeling door Den Bosch af bij Banketbakkerij Jan de Groot, waar je volgens velen de allerlekkerste Bossche bollen kunt krijgen. Na deze zoete versnapering loop je verder de binnenstad in en kom je één voor één de bekendste bezienswaardigheden van de stad tegen. Zo loop je langs het standbeeld en het geboortehuis van Jeroen Bosch en de Sint-Janskathedraal.

• Startpunt: NS-station Den Bosch
• Lengte wandeling: 6 kilometer
• Honden welkom, mits aangelijnd.

Bekijk hier de volledige route van deze stadswandeling door Den Bosch.

Wandelen door de Bossche Broek

Vanuit het centrum van Den Bosch loop je in een paar minuten naar de Bossche Broek, een drassig natuurgebied ten zuiden van de stad. Steek met het pontje, de Moerasdraak, de Dommel over en loop vervolgens zo de Bossche Broek in. Heb je zin om je stappenteller en je benen flink aan het werk te zetten? Volg dan een langere wandelroute van bijna veertien kilometer langs de Zuiderplas en de Dommel.

• Startpunt: pontje de Moerasdraak
• Lengte wandeling: 13,7 kilometer
• Honden welkom, mits aangelijnd. In het noorden van de Bossche Broek vind je een losloopgebied.

Bekijk hier de volledige wandelroute door de Bossche Broek.

Wandel over de bruggen van de Moerputten

Natuurgebied de Moerputten, ten zuiden van Den Bosch, is een van de mooiste plekken om te wandelen in Brabant. Via boswachterspad Bruggenroute Moerputten loop je over vlonderpaden en de Moerputtenbrug. Voorheen raasden er goederentreinen over deze zeshonderd meter lange brug, maar nu is deze geopend voor wandelaars.

• Startpunt wandeling: parkeerplaats aan de Deutersestraat in Den Bosch
• Lengte wandeling: 5 kilometer
• De hond mag mee, wel aangelijnd.

Bekijk hier de route van deze wandeling.

Rondje IJzeren Vrouw

Aan de rand van het centrum vind je een van de favoriete wandelingen van veel Bosschenaren: het rondje IJzeren Vrouw. Rondom dit meer, vernoemd naar de baggermachine die het groef, ligt het Prins Hendrikpark waar je heerlijk door kunt wandelen.

• Startpunt wandeling: Prins Hendrikpark
• Lengte wandeling: 1,7 kilometer
• De hond mag mee, wel aangelijnd.

Strandwandeling bij de IJzeren Man

Naast de IJzeren Vrouw is er in Brabant ook de IJzeren Man. We hebben het dan over een meer in Vught, net buiten Den Bosch dus. In de zomer kun je neerploffen op het strand of een frisse duik nemen in het water. Ook voor wandelaars is dit een aanrader. De route van 4,5 kilometer rond de IJzeren Man is perfect als je wel zin hebt om te wandelen, maar niet al te veel kilometers wil maken.

• Startpunt wandeling: bushalte de IJzeren Man, Vught
• Lengte wandeling: 4,5 kilometer
• Honden zijn in de zomer (1 april t/m 30 september) niet toegestaan. In de winter wel, mits aangelijnd.
• Let op: je moet een toegangsticket kopen voor de IJzeren Man.

Bekijk hier de wandelroute rondom de IJzeren Man.

Dommelpad: lange wandelroute vanuit Den Bosch

Zin in een meerdaagse wandeling vanuit Den Bosch? Zet dan koers naar het Dommelpad, een 120 kilometer lange wandelroute die begint of eindigt in de Brabantse stad. Vanuit daar loop je langs de rivier de Dommel naar de stad Peer in België, waar de rivier begint. Vind je de hele wandeling wat te lang, dan kun je ook een van de zes etappes volgen.

NS-wandeling Vughtse Lunetten

Wil je met de trein naar het startpunt van je wandeling kunnen reizen, dan zijn NS-wandelingen ideaal. Dit zijn wandelroutes die beginnen en eindigen bij een treinstation. Deze route loopt vanuit Vught via onder meer de voormalige lunetten, oude verdedigingswerken, en Kamp Vught. Na een wandeling van zo'n tien kilometer eindig je de route in het centrum van Den Bosch.

• Startpunt wandeling: NS-station Vught
• Lengte wandeling: 10 kilometer
• De hond mag mee, mits aangelijnd.

Bekijk hier de volledige route van de NS-wandeling Vughtse Lunetten.

Meer over Den Bosch

Het gezellige Den Bosch is de perfecte bestemming voor een stedentrip. Plof neer bij een koffiebarretje of scoor een échte Bossche bol bij Jan de Groot. Wandel vanaf het station, via de fotogenieke Tramkade naar het hippe Warenhuis. Of ga op schattenjacht in de unieke boetiekjes van de stad. Ook voor Bourgondiërs is het hier ultiem genieten. Den Bosch barst van de goede restaurants.

Vanaf station Den Bosch loop je richting het centrum langs bakkerij Jan de Groot. Loop hier zeker even naar binnen voor een heerlijke Bossche Bol. Struin over de fotogenieke Tramkade. Met de wandelroute van Visit Den Bosch zie je niks over het hoofd. Huur een bootje en ontdek de stad vanaf het water. Verwen jezelf en je vriendinnen met een onvergetelijke dag in Den Bosch. Begin met een heerlijke shopsessie in de leukste Bossche straatjes zoals de Snellestraat. Hier vind je unieke winkeltjes zoals Wanderwood met duurzame kleding en handgemaakte Balinese accessoires. Voor een uitgebreide pauze lunch je bij koffiebar Drab Den Bosch. Alle tips voor jouw dagje uit in Den Bosch zijn op loop- of fietsafstand van het station. Reis daarom gemakkelijk met de trein naar Den Bosch. Vanuit daar wandel je lekker verder door de stad. Er zijn 2 stations in Den Bosch: station 's-Hertogenbosch en station 's-Hertogenbosch Oost.

Achtergrondinformatie NS-wandeling Vughtse Lunetten

Jarenlang hebben wandelaars de NS-wandeling Vughtse Lunetten van Den Bosch naar Vught gelopen. Eerlijk gezegd wist ik (Marcel) als startende markeerder niet dat de NS-routes maar één richting kenden. Sommigen draaiden zelf de route om en liepen al van Vught naar Den Bosch. Fout! Vol enthousiasme heb ik destijds een deel van de aanlooproute naar het Pelgimspad ‘verkeerd om’ gemarkeerd. Na enkele markeringen geplakt te hebben en zelfs een markering op een boom geschilderd te hebben, bedacht ik dat het wel vreemd was dat er toch wel veel markeringen waren verdwenen. Ik heb het opgezocht en ik was dus verkeerd bezig! Ik draaide me om en liep de andere kant op, waar alle markeringen nog goed aanwezig waren.

Terrasje in het vooruitzicht

Nu, een paar jaar later, heb ik toch nog profijt van mijn fout. De route is inmiddels omgedraaid en loopt sinds kort van NS Vught naar ‘s-Hertogenbosch Centraal. Helemaal fijn, want nu kun je ná de wandeling in Den Bosch een terrasje pikken. Feitelijk was er geen andere reden de route om te draaien. De Vughterheide met de Lunetten blijven even interessant. Maar in de praktijk blijkt er toch nog wel een bijkomend voordeel te zitten aan de wijziging. Wanneer je in Vught uit de trein stapt ervaar je namelijk direct de rust die veel mensen op een wandeling zoeken; grote villa’s in een lommerrijke rustige omgeving. Daarnaast loop je via de hoofdentree het natuurgebied de Vughterheide in. Het voordeel is dat je het informatiebord kunt bekijken voor je langs het doel van de wandeling, de Lunetten, loopt. Op de kaart van het infobord zie je ineens de structuur van dit deel van de Zuiderwaterlinie. Drie maanvormige bolwerken, omgeven door water, ooit aangelegd ter verdediging van fort Isabella, nu mooie verstilde natuur.

Fort Isabella

Na de stilte van het bos kom je langzaam het stedelijk gebied binnen. Fort Isabella wordt namelijk omgebouwd tot een woon-werkgebied met mooie appartementen en een foodhall.

Alternatieven

Voor wie, bij Den Bosch aangekomen, nog steeds niet toe is aan de drukte van de stad zijn er twee alternatieve routes aangegeven: de natuurvorsers kunnen, na met een trekpontje te zijn over gevaren, door het weidegebied van de Bossche Broek wandelen. De cultuurzoekers kunnen via het Dommelkanaal naar het station lopen met zicht op een paar gerestaureerde en gemoderniseerde onderdelen van de vesting. De ingewikkelde verkeersknoop Heetmansplein, is omgevormd tot een park met de visualisatie van de stadspoort. Maar je kunt natuurlijk ook de officiële route van het Pelgrimspad lopen en via de Sint Janskathedraal, de Kerkstraat en een terras, de pelgrimage afronden.

Over de maker van de NS-wandeling

Wil je deze route ook (nog) een keer wandelen? Marcel Eekhout is 60 jaar en nog volop aan het werk als landschapsarchitect. Samen met zijn partner, Aleks Droog, runt hij Parklaan buitengewone projecten. Parklaan is gespecialiseerd in het verbeelden en opnemen van cultuurhistorie en archeologie in een eigentijds landschap. Hun werk kom je als wandelaar overal in het land tegen. Denk maar eens aan Park Vliegbasis Soesterberg, de entree van het Waterliniemuseum of het Doldersummerveld. Als wandelaar wilde hij 4 jaar geleden iets terug doen voor ‘het goede doel’ en gaat hij aan slag als markeerder. Sinds die tijd houdt hij een stuk van het Pelgrimspad bij en is hij verantwoordelijk voor de NS-wandeling Vughtse Lunetten.

Jheronimus Bosch en Den Bosch

Een topper is het niet. Het lange stuk langs de stadswallen voert langs een drukke weg, en ook verderop zijn er wat schoonheidsfoutjes in de wandeling geweven. Dat Jheronimus Bosch iets met Den Bosch te maken heeft, ik heb daar nooit bij stilgestaan. Aanleiding voor de expo is het 500-ste sterfjaar van Jeroen. Hijgerig gedoe is het wel tegenwoordig, dit soort exposities. Ze worden omgeven met superlatieven als 'a once in a lifetime experience'. Net als 'De late Rembrandt' in het Amsterdamse Rijksmuseum. Alsof je toch wel een enorme sufferd bent als je zo'n expo-met-time-slot niet bezoekt. Maar laat ik niet zuur doen: ik wil er zeker heen. De wandeling voert over de Markt, en het is aan te raden daar niet te snel overheen te walsen. Kost niks en er zit ook geen once-in-a-life-time-slot op. Het is een prachtig groot plein waar zo ongeveer elke keer als ik er ben een grote biologische markt plaatsvindt. Gezellig sfeertje. Maar hier foppen de Oeteldonkers me toch: de put lijkt alleen maar oud. Hij is in het najaar van 2015 herbouwd, in het kader van, jawel, het naderende Jeroen Bosch-jaar. Datzelfde geldt voor het schattige Onze-Lieve-Vrouwehuisje dat ernaast staat.

De Sint-Janskathedraal

Na wat kruip-door-sluip-door steegjes door de oude binnenstad kom je bij de werkelijk schitterende Sint Janskathedraal. Deze enorme gothische kerk is van on-Nederlandse allure. Let vooral op de enorme rijkdom aan beeldhouwwerk. Uniek in Nederland zijn de dubbele luchtbogen en uniek in de wereld zijn de 96 luchtboogfiguren. De bouw startte in 1370, maar pas in 1520 was de Sint Jans gereed. De Vieringstoren had vroeger een hoge spits. Volgens een legende uit 1584 sloeg de bliksem in de toren toen er een loflied werd gezongen uit blijdschap over de moord op Willem van Oranje. De kerk behoort tot de top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en geldt officieel als kanjermonument. Sla niet direct af richting Dommel, want dan mis je de achterkant van de Sint Jans, die zo mogelijk nog mooier en rijker aan details is als de voorkant.

Historische verdedigingswerken

Maar dan komt toch echt de Dommel in zicht. Daar wandel je over de historische stadswallen met uitzicht over het riviertje en het Bossche Broek, een immens moerasgebied van 202 hectare. In de jaren 40 van de 20ste eeuw wilden ze het moeras vol huizen plempen. Gelukkig is dat niet gebeurd. Je passeert voormalig Fort Isabella, in 1618 aangelegd, toen Den Bosch nog in Spaanse handen was. Nu staat alleen de toegangspoort nog fier overeind. Dan begint je tocht door de voormalige Lunetten, in opdracht van koning Willem III rond 1845 aangelegd. Samen met Fort Isabella vormden ze de zuidelijke, vooruitgeschoven en boogvormige verdedigingslinie rond de stellingen van Den Bosch. Leuk en bijzonder gebied. Via kleine aarden paadjes langs de brede grachten loop je erdoorheen. Het zou me niet verbazen als hier hele hordes ijsvogels bivakkeren. De oevers van de grachten lopen schuin af en zijn gelardeerd met overhangende takken. Ideaal voor de kleurrijke vogels om te vissen. De Lunetten zijn aangewezen als Rijksmonument. Voor de verdediging werden ze steeds minder belangrijk. Vlakbij kun je een kijkje nemen bij het Nationaal Monument Kamp Vught. In de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Duitsers de Lunetten als concentratiekamp. In totaal hebben 31.000 mensen in Vught gevangen gezeten, van wie er ruim 15.000 zijn gedeporteerd.

tags: #ns #stadswandeling #den #bosch