Bijvangst is een complex probleem binnen de mariene bescherming dat aanzienlijke negatieve gevolgen heeft voor het zeeleven en de ecosystemen van onze oceanen. Dit artikel onderzoekt de oorzaken van bijvangst, de impact ervan op diverse mariene soorten, en mogelijke oplossingen om dit destructieve fenomeen te bestrijden. We zullen ook ingaan op initiatieven die gericht zijn op het voorkomen van bijvangst.
Wat is Bijvangst?
Bijvangst verwijst naar zeedieren die per ongeluk worden gevangen of verstrikt raken in commerciële visuitrusting. Dit omvat vistouwen, garnalennetten en lange lijnen. Deze dieren zijn niet het beoogde doelwit van de visserij, maar worden toch door deze methoden gevangen.
Bijvangst treft een breed scala aan aquatisch leven, waaronder zeehonden, dolfijnen, walvissen, haaien, zeeschildpadden, zeevogels en kwetsbare vispopulaties.
Hoe Vormt Bijvangst een Bedreiging voor Zeedieren?
Dieren die als bijvangst worden gevangen, lopen vaak ernstige verwondingen op en kunnen hierdoor sterven. Wanneer mariene dieren door commerciële visuitrusting naar de oppervlakte worden getrokken, kan de snelle verandering in waterdruk hun inwendige organen laten scheuren. Als ze uit het water worden gehaald, kunnen ze stikken door gebrek aan zuurstof. Aan de andere kant, als ze te lang onder water in visnetten gevangen zitten, riskeren ze te sterven door uitputting of verhongering. Tijdens hun pogingen om te ontsnappen, kan de visuitrusting hun huid beschadigen, wat leidt tot verwondingen en verminkingen.
Hoewel vissers bijvangst vaak weer in zee gooien, hebben de stress en uitputting die deze dieren ervaren na een traumatische ervaring een verwoestende impact op hun overlevingskansen tegenover roofdieren en ziekten. De kans is groot dat ze sterven aan ernstige verwondingen.
Welke Dieren Worden Het Slachtoffer van Bijvangst?
Jaarlijks vallen talloze mariene dieren, van walvissen en haaien tot jonge vissen en zeevogels, ten prooi aan bijvangst. Enkele van de soorten en groepen die het meest door bijvangst worden getroffen, zijn:
- Cetacea (walvisachtigen): Dolfijnen, bruinvissen en walvissen raken regelmatig verstrikt in visnetten. Een studie uit 2020 schatte dat er alleen al in de Indische Oceaan vier miljoen cetacea in de afgelopen decennia als bijvangst zijn gevangen, waarvan het merendeel dolfijnen. Dit heeft geleid tot een afname van het aantal dolfijnen met wel 80%.
- In de Golf van Biskaje, Frankrijk, werden tussen januari en maart 2019 meer dan 1.200 aangespoelde dolfijnen dood aangetroffen. Slechts ongeveer 10-20% van de bijgevangen dolfijnen strandt; de rest verdrinkt en zinkt naar de zeebodem. Dit suggereert dat het werkelijke sterftecijfer voor dolfijnen in deze regio voor de winterperiode van 2019 waarschijnlijk meer dan 10.000 was.
- Verstrikking in vistuig is een van de grootste bedreigingen voor de kritiek bedreigde noordkaper. Verstrikking leidt vaak tot een langzame en pijnlijke dood door verhongering, infecties, verhoogde gevoeligheid voor ziekte, extreme stress of verdrinking. Met nog maar ongeveer 350 individuen over, heeft zelfs de dood van één voortplantende vrouwelijke walvis een aanzienlijke impact op het voortbestaan van de soort.
- De bijvangst heeft ook grote gevolgen gehad voor de kritiek bedreigde Californische bruinvis. Illegale visserij heeft de populatie doen dalen tot slechts 18 volwassen dieren, met een reële dreiging van uitsterven.
- Zeeschildpadden: Bijvangst is een van de grootste bedreigingen voor populaties zeeschildpadden. Deze dieren raken vaak verstrikt in de grote netten die worden gebruikt bij bodemtrawlen voor garnalen en rivierkreeften. Lange lijnen vormen ook een gevaar, waarbij schildpadden verdrinken of ernstig gewond raken door haken in hun bek, vinnen of nekken, of door het inslikken ervan.
- Koraal: Koraalriffen zijn kwetsbaar voor bijvangst door bodemsleepnetvisserij. Het slepen van grote netten kan koraalstructuren breken, losrukken of verpletteren. Weggegooide netten die in koraal verstrikt raken, vormen eveneens een bedreiging.
- Albatrossen: Zeevogels die duiken naar voedsel raken vaak verstrikt in J-haken van lange lijnen of in netten, waardoor ze verdrinken. Jaarlijks verdrinken meer dan 320.000 zeevogels, waaronder naar schatting 100.000 albatrossen, een van de meest bedreigde vogelgroepen.
- Haaien: Haaien behoren tot de meest kwetsbare dieren wat betreft bijvangst. Vanwege hun migratiepatronen raken ze bijzonder vatbaar voor verstrikking in garnalen- of langlijnen. Onderzoekers schatten dat jaarlijks ongeveer 100 miljoen haaien worden gedood als gevolg van vispraktijken. Gecombineerd met hun trage voortplantingssnelheid, maakt dit herstel van haaienpopulaties uiterst moeilijk.
Hoe Beïnvloedt Bijvangst Onze Oceanen?
Bijvangst is een van de vijf grootste bedreigingen voor het leven in de oceaan. Het verstoren van bijvangst heeft een aanzienlijke impact op de biodiversiteit en ecosystemen, omdat belangrijke soorten worden verwijderd die essentiële rollen vervullen in het behoud van ecologische balans.
Het verwijderen van niet-doel vissen en mariene dieren verandert de balans tussen roofdieren en prooien. Dit kan leiden tot overbevolking van bepaalde soorten en afname van andere. Wanneer top-roofdieren zoals haaien afnemen, kunnen hun prooidieren toenemen, wat een domino-effect teweegbrengt dat het hele ecosysteem verstoort en zelfs kan leiden tot overgroei van soorten zoals algen.
Bovendien kan bijvangst leiden tot de afname van soorten die essentieel zijn voor het onderhoud van hun habitat. Veel mariene soorten dragen bij aan de structuur en functie van hun omgevingen, zoals nutriëntencycling, stabilisatie van sedimenten en de gezondheid van koraalriffen. Wanneer deze soorten uit het ecosysteem worden verwijderd, kunnen deze functies verstoord raken, wat leidt tot habitatdegradatie. Dit versterkt de negatieve impact op de biodiversiteit van de oceaan en de stabiliteit van het ecosysteem, en vermindert de veerkracht tegenover andere stressfactoren zoals klimaatverandering en vervuiling.
Hoe Kunnen We Bijvangst Voorkomen?
Het voorkomen van bijvangst vereist de implementatie van alternatieve vismethoden en -materiaal, strengere reguleringen en ecosysteemgebaseerde beheersstrategieën. Voorbeelden van alternatieve visuitrusting zijn schildpaduitlaatapparaten (TED's), die zeeschildpadden de kans geven om te ontsnappen aan garnalentrawlers, en cirkelhaken in plaats van J-haken in de lange-lijnvisserij, wat de vangst van niet-doelsoorten zoals zeevogels en haaien vermindert.
Initiatieven, zoals die van IFAW, zijn gericht op het verminderen van de bijvangst van dolfijnen in de Golf van Biskaje door het gebruik van alternatieve vistuigen, zoals handlijnen in plaats van garnalen- of netten. IFAW ondersteunt ook het gebruik van vraaggestuurde kreeft- en krabuitrusting, die de vaste verticale boeienlijnen elimineert die zo vaak walvissen verstrikken.
Een andere methode om bijvangst te verminderen is nachtinstelling, waarbij lijnen tijdens de nacht worden uitgezet om albatrossen te beschermen, die alleen overdag foerageren.