Het Spookslot, een van de oudste en meest iconische attracties van de Efteling, heeft na 44 jaar trouwe dienst het park verlaten. Na de zomer van 2022 sloot de geliefde spookhuisattractie definitief haar deuren om plaats te maken voor een nieuwe, overdekte attractie genaamd Danse Macabre. Dit nieuwe themagebied, dat naar verwachting in 2024 klaar zal zijn, belooft bezoekers een capaciteit van ongeveer 1250 bezoekers per uur te bieden.
De Ontstaan en Opening van het Spookslot
De aankondiging van de bouw van Europa's grootste spookslot in de Efteling in Kaatsheuvel deed in 1976 al stof opwaaien. Het Brabants Dagblad berichtte destijds over een ruïne van een oud-Keltisch kasteel, dat licht hellend op een heuvel tussen het Sprookjesbos en de roei- en kanovijver zou komen te staan. Met een geschatte bouwkost van 2,5 miljoen gulden (omgerekend 1,1 miljoen euro) werd het Spookslot destijds de duurste attractie die de Efteling ooit had gebouwd. De bouw nam ruim anderhalf jaar in beslag, waarna de officiële opening plaatsvond op 10 mei 1978. De opening werd verricht door Ted Hazekamp, de toenmalige staatssecretaris van Economische Zaken, en ging gepaard met een openingsceremonie met de acteursgroep The Phantom Captain uit het Verenigd Koninkrijk. Twee dagen later zond de televisie een special uit met de Engelse zangeres Kate Bush in de hoofdrol, wat haar allereerste televisieoptreden markeerde.
Het Spookslot was de eerste grote attractie buiten het Sprookjesbos en markeerde het begin van een ambitieus meerjarenplan om van het natuurpark De Efteling een groots attractiepark te maken. Ontwerper Ton van de Ven, die ook verantwoordelijk was voor andere bekende Efteling-creaties, gaf de attractie vorm. Het Spookslot was ingericht als een animatronicsshow en bevond zich in het themagebied Anderrijk.
De Attractie: Een Duik in de Wereld van Spookhuis
Binnenin het Spookslot werden bezoekers meegenomen op een acht minuten durende hoofdshow. De attractie toonde de ruïne van een oud-Keltisch kasteel, waar de sfeer werd versterkt door de bekende muziek Danse Macabre van de Franse componist Camille Saint-Saëns. De route door het Spookslot was een beleving op zich. Na binnenkomst door de hoofdingang, die met zijn ogen en mond de bezoeker leek op te slokken, volgde een donkere gang met bewegende schedels en een jammerende man. Vervolgens kwam men in een achthoekige zaal, ook wel de Ronde Zaal genoemd, waar om de tien minuten het verhaal achter de hoofdshow werd verteld door Tom van Beek. Hierna dimde het licht, begon een kroonluchter aan een harige arm heen en weer te slingeren en klonken raadselachtige sitargeluiden, het gegalm van klokken en woest gegrom. Het plafond verlichtte plotseling en toonde gevleugelde figuren, de vledermuizen. Een Oosterse geest met een glazen bol, waarin een gezicht verscheen dat veranderde in een schedel, zorgde voor een griezelige sfeer. Daarna opende de deur naar de kijkruimte van de hoofdshow, vormgegeven als een kloosterruïne.
De hoofdshow begon met het ruisen van de wind en het luiden van de klok door een duivelachtig figuurtje, een betoverde kraai. Aan het klokkenkoord bengelde het lijk van de tuinman, die volgens het verhaal de boze heks Visculamia betrapte. Na twaalf klokslagen verschenen drie oude mannen in een hooggelegen raam, die klaagden over het gebeuren; het waren de rechters die Visculamia tot de brandstapel veroordeelden. In de catacomben onder de monnikengang verscheen een zwevende viool die de ingekorte versie van de Danse Macabre speelde. De muziek begeleidde de ronddwalende geesten van de burggraaf en zijn dochter Esmeralda, terwijl bloemen, hekken en grafstenen dansten. Uit een sarcofaag kwam het skelet van de burggraaf tevoorschijn, en uit een grafkist dat van zijn dochter. De heks Visculamia verscheen tweemaal bij een brandstapel en verdween vervolgens, waarna de show eindigde met zware donderslagen.
Details en Vernieuwingen door de Jaren Heen
Het ontwerp van Ton van de Ven toonde de ruïne van een oud-Keltisch kasteel, met een hoofdingang, een toren, een kleine begraafplaats en verwijzingen naar een aangebouwde kapel. De kloostertuin was gebouwd in gotische stijl. De buitenkant van het Spookslot was versierd met diverse gezichten; de entree zelf vormde het grootste gezicht, met ramen als ogen en de entreepoort als mond. Een schedelvorm was in de muur verwerkt, net als een kop met een dikke snor boven de toegangspoort.
Op de plek waar de jammerende man zat, bevonden zich tot 1986 lichtgevende, spiedende oogjes met geluid, vermoedelijk van een krokodil. Dit geluid is later terug te horen in Fata Morgana. In de jaren tachtig ontwikkelde de vrouw van componist Ruud Bos een nieuwe show voor het Spookslot, maar dit plan ging niet door. Ton van de Ven had ook ontwerpen voor een animatronic van een dirigent, maar dit plan werd vanwege technische uitdagingen nooit gerealiseerd; in plaats daarvan werd de Trollenkoning gerealiseerd.
In 1995 werd het horecapunt De Witte Walvis aan de achterzijde van het Spookslot vergroot. Sinds de Winter Efteling van 2007-2008 stond in de catacomben een grafzerk met de naam "Kate Bush", een verwijzing naar haar optreden in 1978. In de 21e eeuw stegen de operationele kosten, wat leidde tot de vervanging van het volledige lichtprogramma in 2010. Ondanks deze inspanningen zag de Efteling de bezoekersaantallen van de attractie dalen.
Spookslot, de Historie van Station Halfweg | Deel 2
De Sluiting en Sloop van het Spookslot
Op 24 januari 2022 kondigde de directeur van de Efteling in een interview met het Brabants Dagblad aan dat het Spookslot in de zomer van 2022 definitief gesloten zou worden. Deze aankondiging leidde tot weerstand bij fans. Als onderdeel van de sluitingsceremonie bracht de Efteling diverse merchandise uit, waaronder een speldje van een viool en een boek over het Spookslot, beide in beperkte oplage. Dit leidde tot chaotische taferelen en een massale toeloop van bezoekers. Het boek werd later bijgedrukt en online gereserveerd.
De Efteling maakte ook een documentaire over het Spookslot, waarin oud-medewerkers aan het woord kwamen en scènes werden opgenomen in het decor. Zowel de documentaire als een onridevideo werden op YouTube geplaatst. Op 4 september 2022 was het Spookslot voor het laatst te bezoeken. De laatste voorstellingen trokken veel bezoekers en kregen ook aandacht van de pers. Na de laatste rit begon de sloop van het Spookslot om plaats te maken voor Danse Macabre. Tijdens de afbraak bleek dat een deel van de constructie, waaronder een deel van de achthoekige zaal, hergebruikt kon worden.
De beslissing om het Spookslot te slopen stuitte op kritiek van fans, die vonden dat de attractie een iconische waarde had en bijdroeg aan de nostalgie van de Efteling. Petities om de sloop te voorkomen werden gestart en meer dan 12.000 keer ondertekend. De Efteling verklaarde dat attracties aan het einde van hun levensduur komen en dat het Spookslot, met een waarderingscijfer van 6,88 (ondergrens is een 8), te weinig bezoekers trok. De focus kwam te liggen op het behouden van het 'griezelen' in de Efteling.
De Opvolger: Danse Macabre
De nieuwe attractie Danse Macabre is geïnspireerd op het iconische gebouw van 1978 en bevindt zich in het nieuwe themagebied Huyverwoud. De attractie is een technisch hoogstandje waarbij bezoekers zelf meedansen. In een grote ronde ruimte, gezeten in koorbanken op een 18 meter brede draaischijf, ervaren bezoekers wind, beweging en geluidseffecten, opgezweept door fragmenten van de Danse Macabre. De show duurt ongeveer drieënhalve minuut, wat korter is dan de originele show in het Spookslot. De wachtrij is ook vernieuwd met onverwachte griezelelementen in de openlucht.
Het verhaal rond Danse Macabre draait om dirigent Joseph Charlatan, die in 1876 spoorloos verdween met zijn orkest. Het themagebied Huyverwoud is volledig in griezelsferen ontwikkeld, tot aan de horeca en toiletten toe. De attractie is uniek en nog nergens ter wereld gebouwd, en is een combinatie van een thrill ride en immersieve showtechniek. De muziek voor Danse Macabre is een nieuwe versie van het beroemde muziekstuk van Camille Saint-Saëns, geproduceerd door René Merkelbach en opgenomen met een orkest van 75 musici.
Een aantal decorstukken en elementen van het oude Spookslot zijn gerenoveerd en hergebruikt in Danse Macabre en het themagebied Huyverwoud. Zo zijn er muurdelen, kaarsenhouders, kroonluchters, dansende balustrades, grafzerken, tuinvazen en vuurschalen terug te vinden. Zelfs de muziek van het Spookslot, Danse Macabre, is behouden en opnieuw gearrangeerd.
De Efteling benadrukt dat de liefde voor het eigen erfgoed behouden blijft en dat de Efteling uniek zal blijven. Danse Macabre wordt gezien als een waardige opvolger van het Spookslot, die het griezelen in de Efteling levend houdt.