De voormalige Flughafen Tegel in Berlijn staat op het punt de belangrijkste stadsontwikkeling te worden sinds het verdwijnen van de Duitse Democratische Republiek (DDR). Tegel, een overblijfsel uit de Koude Oorlog, is als luchthaven overbodig geworden na de opening van de nieuwe Berlin Brandenburg Willy Brandt Airport eind vorig jaar.
De Duitse hoofdstad kampt met een significant huisvestingsprobleem, en de site van Tegel biedt een oplossing voor de benodigde ruimte om nieuwe woningen te bouwen. Na het stilleggen van de luchthavenactiviteiten werd de terminal tijdelijk ingericht als vaccinatiecentrum. Met een oppervlakte die twee keer groter is dan Monaco, zou Tegel volgens de plannen plaats kunnen bieden aan huisvesting voor meer dan 10.000 mensen.
De voormalige terminal zal worden omgebouwd tot de Urban Tech Republic, een nieuw technologiepark dat naar verwachting 20.000 werknemers en 5.000 studenten zal huisvesten. Dit project sluit aan bij de trend van herontwikkeling van voormalige luchthaventerreinen, zoals te zien is bij Kai Tak Airport in Hong Kong en Ellinikon Airport in Athene.
Historische Context en Ontwikkeling van Flughafen Tegel
Flughafen Tegel (TXL) is sinds de officiële opening op 27 september 1930 een integraal onderdeel van de vervoerslogistiek in Berlijn. In de jaren '30 en '40 was het een belangrijk vliegveld voor Oost-Duitsland. Tijdens de Berliner Blockade in 1948 werd Tegel een cruciaal vervoersknooppunt, mede dankzij de aanleg van de destijds langste start- en landingsbaan van Europa (2400 meter), die in slechts twee maanden werd gerealiseerd.
Aan het einde van de 20e eeuw waren er al plannen voor een fusie tussen Tegel en Schönefeld, waarbij Schönefeld zou worden omgevormd tot het nieuwe "Berlin Brandenburg International" vliegveld. Deze fusie zou uiteindelijk in 2011 voltooid worden, met de geplande sluiting van Tegel.
Infrastructuur en Toegankelijkheid
De infrastructuur van Tegel was gericht op efficiëntie. De hoofdterminal had een zeshoekige vorm, wat zorgde voor korte loopafstanden voor passagiers. In het midden van deze terminal bevond zich een parkeergarage. Om de groeiende passagiersaantallen aan te kunnen, werd in de jaren 2000 een tweede, langwerpige terminal, A1, gebouwd. In 2005 maakten bijna 12 miljoen reizigers gebruik van Tegel.
Tegel was strategisch gelegen op ongeveer 8 kilometer van het stadscentrum, wat zorgde voor een goede toegankelijkheid. Verschillende pendelbussen, zoals de TXL, X9 en 109, boden snelle verbindingen met diverse delen van de stad. Voor sneller vervoer waren taxi's beschikbaar, en er waren parkeermogelijkheden voor zowel kort als lang parkeren.
De Weg naar de Sluiting en de Opening van Berlin Brandenburg
De ontwikkeling van de luchthaveninfrastructuur in Berlijn kende vele uitdagingen. De nieuwe luchthaven Berlin Brandenburg, met de codenaam BER, zou oorspronkelijk negen jaar eerder zijn deuren openen, maar werd geplaagd door vertragingen en technische problemen. Uiteindelijk kon de luchthaven pas in de herfst van 2020 operationeel worden.
De oorspronkelijke vergunning voor luchthaven Berlin Brandenburg bepaalde dat Tegel een half jaar na de ingebruikname van de nieuwe luchthaven gesloten zou worden. Echter, politieke druk en de argumenten van veel Berlijners over het gemak van een 'stadsvliegveld' als Tegel maakten de sluiting onzeker. De afstand van Berlin Brandenburg tot het stadscentrum is aanzienlijk langer dan die van Tegel.
De SPD-burgemeester Michael Müller benadrukte de kansen die de sluiting van Tegel bood: het ontlasten van 300.000 mensen van gevaar en lawaai, en het creëren van ruimte voor een nieuwe stadsdeel met wonen, bedrijvigheid en wetenschap.
Het Tegel Project: Een Nieuw Stadsdeel
Het Tegel project heeft tot doel het terrein te transformeren tot een bruisend centrum gericht op bedrijfsleven, industrie en wetenschap, terwijl het ook broodnodige huisvesting biedt voor studenten en werknemers in de nieuwe stadssector. Investeerders hebben tot nu toe 9,5 miljard dollar (8 miljard euro) in het project gestoken.
CEO Phillip Bouteiller leidt de transformatie, een proces dat al meer dan 12 jaar in de ijskast had gestaan en het slachtoffer was geworden van het fiasco rond de luchthaven Berlijn-Brandenburg. Het project staat voor grote uitdagingen, waaronder de recente waterbeschermingswetten van Berlijn, die aanzienlijke kosten met zich meebrengen.
Urban Tech Republic en Schumacher Quartier
De Urban Tech Republic wordt een innovatiecampus waar toekomstige stedelijke technologieën worden onderzocht, ontwikkeld, geproduceerd en geëxporteerd. Wetenschap, onderzoek, industrie en start-ups werken hier samen aan oplossingen voor de steden van de toekomst. De Berliner Hochschule für Technik zal met 2.500 studenten intrek nemen in Terminal A.
Het Schumacher Quartier wordt een woonwijk die voornamelijk uit hout zal bestaan en de grootste houten woonwijk ter wereld moet worden. Er worden meer dan 5.000 woningen gecreëerd voor meer dan 10.000 mensen, met voorzieningen zoals kinderdagverblijven, scholen en winkels, omringd door veel groen.
De ontwikkeling van het Tegel project legt de nadruk op duurzaamheid, met oplossingen voor ecologische constructie, klimaatneutrale energievoorziening, slim waterbeheer, autoluwe mobiliteit en biodiversiteit. Het project streeft naar een volledig circulaire economie, waarbij materialen duurzaam worden hergebruikt.
Uitdagingen en Ambities
De transformatie van het voormalige luchthaven- en landingsbaangebied wordt uitgevoerd door het staatsbedrijf Grün Berlin GmbH. Ondanks de grote uitdagingen zijn de ambities voor Berlin TXL hoog. Het project richt zich op de behoeften van groeiende metropolen, met innovaties op het gebied van energie, waterbeheer, mobiliteit en materiaalgebruik.
Het gebied zal functioneren als een 'slimme stad', met een focus op digitalisering en duurzame stedelijke ontwikkeling. De integratie van de natuur, zoals het Tegel urban heathland, is een essentieel onderdeel van het concept. Participatie en samenwerking met de gemeenschap zijn cruciaal voor het succes van dit ambitieuze project.
