Tranende Ogen: Oorzaken en Behandelingen

Ons oog wordt aan de buitenkant beschermd tegen uitdroging door traanvocht. Dit vocht wordt geproduceerd door klieren in het slijmvlies en de ooglidranden. De traanklier, gelegen onder het bovenooglid, speelt een cruciale rol bij emotionele reacties of oogirritatie, waarbij deze extra traanvocht produceert.

Het geproduceerde traanvocht wordt via twee traanpuntjes afgevoerd naar de traankanalen. Vanaf de traanpuntjes lopen de tranen via de traankanaaltjes, de traanzak en het neustraankanaal naar de neusholten. Een verstopt traankanaal afvoersysteem kan leiden tot problemen, waaronder het ontstaan van ontstekingen door ziektekiemen.

De Traanfilm: Cruciaal voor Ooggezondheid

De traanfilm is een dun laagje vocht dat het voorste deel van het oog bedekt, inclusief het hoornvlies en slijmvlies. Deze film is essentieel voor een optimale gezichtsscherpte, omdat het een glad oppervlak creëert waarin lichtstralen optimaal worden gebroken. De traanfilm bestaat uit drie lagen:

• Olieachtige buitenste laag: Geproduceerd door kleine kliertjes in de oogleden (de kliertjes van Meibom), voorkomt deze laag te snelle verdamping van het traanvocht.
• Waterige middelste laag: Gemaakt door de traanklier en kleine kliertjes in het slijmvlies. Deze laag wast het oog schoon van vuil en stof.
• Slijmachtige binnenste laag: Geproduceerd door kleine kliertjes in het bindvlies (conjunctiva) van het oog, zorgt deze laag ervoor dat de waterige laag goed hecht aan het hoornvlies.

Een goede kwaliteit van het traanvocht is noodzakelijk om uitdroging van de ogen te voorkomen. Sommige mensen produceren onvoldoende traanvocht of traanvocht van slechte kwaliteit, wat kan leiden tot branderigheid, stekende pijn of afscheiding van slijm.

Oorzaken van Tranende Ogen

Tranende ogen kunnen diverse oorzaken hebben, die grofweg in drie categorieën kunnen worden ingedeeld:

1. Overmatige Traanproductie (Reflextranen)

Dit kan optreden als reactie op irritatie van het oog. Factoren zoals harde wind, zandkorrels, vuiltjes, haartjes of ontstekingen aan het ooglid (zoals blefaritis) kunnen de traanklier reflexmatig aanzetten tot overproductie. Een bijzondere vorm hiervan is het zogenaamde "droge oog", waarbij het oog juist te droog is. Door uitdroging raakt het slijm- en hoornvlies geïrriteerd, wat leidt tot een overvloedige, maar vaak kwalitatief slechte, traanproductie. Dit creëert een vicieuze cirkel van irritatie en tranen.

2. Problemen met de Traanpompfunctie van de Oogleden

De tranen worden niet zomaar afgevoerd; ze worden actief in de traanwegen gepompt door de knipperbeweging van de oogleden. Bij oudere mensen kan het ooglid slapper worden of gaan afstaan (ectropion). Hierdoor liggen de traanpunten en de ooglidrand niet meer goed tegen het oog aan, waardoor tranen niet effectief in de traanpunten kunnen komen. Dit kan ook het gevolg zijn van een aangezichtsverlamming.

3. Vernauwing of Verstopping van het Afvoersysteem

Het directe afvoersysteem van de tranen bestaat uit de traanpunten, de traankanaaltjes, de traanzak en het neustraankanaal. Vernauwingen of verstoppingen in dit systeem kunnen diverse oorzaken hebben, zoals:

• Aangeboren afwijkingen: Vooral bij baby's in het eerste levensjaar kan het neustraankanaal nog niet volledig geopend zijn. Dit leidt vaak tot tranende en vieze oogjes. In de meeste gevallen opent dit vliesje zich spontaan.
• Ontstekingen: Een ontsteking van de traanzak (dacryocystitis) kan leiden tot verstopping.
• Veroudering: Bij oudere patiënten is vaak het neustraankanaal verstopt, soms zonder duidelijke oorzaak.
• Trauma of operaties: Letsel of eerdere ingrepen kunnen het afvoersysteem beschadigen.
• Verstopping van de traanpunten: De traanpunten kunnen vernauwd of verstopt zijn.
• Verstopping van de traankanaaltjes: De nauwe kanaaltjes tussen de traanpunten en de traanzak kunnen geblokkeerd raken.

Onderzoek en Diagnose

Om de oorzaak van tranende ogen vast te stellen, kan een oogarts of optometrist verschillende onderzoeken uitvoeren:

• Inspectie van de traanpunten: Controle of de traanpunten open zijn en correct gepositioneerd liggen.
• Schirmertest: Meet de hoeveelheid geproduceerd traanvocht met behulp van papierstrookjes.
• Test voor de kwaliteit van de tranen (Break-Up Time - BUT-test): Beoordeelt hoe stabiel de traanfilm is.
• ANEL-test: Met een stompe naald wordt fysiologisch zout in de traanpuntjes gespoten om de doorgankelijkheid van de traanwegen te testen. Als het vocht in de neus komt, zijn de traanwegen deels open.
• Dacryocystogram (DCG): Een röntgenonderzoek waarbij de traanwegen worden doorgespoten met contrastmiddel om eventuele verstoppingen en hun locatie zichtbaar te maken.

Behandeling van Tranende Ogen

De behandeling van tranende ogen is gericht op het wegnemen van de oorzaak en is afhankelijk van de specifieke diagnose. Mogelijke behandelingen omvatten:

1. Behandeling van de Oorzaak van Irritatie

Indien de tranen worden veroorzaakt door een externe bron van irritatie, zoals vuiltjes of haartjes, wordt deze verwijderd. Bij ontstekingen zoals blefaritis kan dagelijkse reiniging van de oogleden met een speciaal daarvoor bestemd middel verlichting bieden. Een naar binnen gedraaid ooglid kan gecorrigeerd worden.

2. Behandeling van Droge Ogen

Bij droge ogen, die paradoxaal genoeg tot tranen kunnen leiden, ligt de focus op het verbeteren van de traanfilmkwaliteit en het verminderen van irritatie. Dit kan door:

• Kunsttranen: Het toevoegen van kunstmatig traanvocht in de vorm van oogdruppels of gels.
• Ooglidhygiëne: Regelmatig de oogleden reinigen om de functie van de kliertjes van Meibom te ondersteunen.
• Omgevingsaanpassingen: Het vermijden van omstandigheden die de ogen irriteren, zoals droge lucht of sterke wind.

3. Chirurgie bij Ooglidproblemen

Wanneer de traanpunten en/of het ooglid niet goed tegen de oogbol aanliggen (bijvoorbeeld bij ectropion), kan een ooglidcorrectie noodzakelijk zijn. Deze ingrepen gebeuren meestal onder lokale verdoving.

4. Behandeling van Verstoppingen in de Traanwegen

Afhankelijk van de locatie en aard van de verstopping zijn er verschillende chirurgische opties:

• Oprekken van de traanpunten: Bij een vernauwde traanpunt kan deze met een klein instrumentje worden vergroot. Soms wordt dit gecombineerd met het plaatsen van een siliconenstent.
• Verbinding tussen traanzak en neus (Dacryocystorhinostomie - DCR): Bij verstoppingen in de traanzak of het neustraankanaal wordt een chirurgische verbinding gecreëerd. Dit kan via een externe benadering (met een klein litteken op de neus) of endonasale benadering (via de neus met een endoscoop). Vaak wordt hierbij tijdelijk een siliconenslangetje geplaatst om het kanaal open te houden.
• Plaatsing van een buisje van Jones: Een glazen buisje wordt tussen de ooghoek en de neus geplaatst om de tranen direct af te voeren. Dit is een ingrijpende procedure die vaak herhaalde aanpassingen vereist.
• Ballondilatatie: Een kleine ballon wordt op de plaats van de vernauwing in het traankanaal opgeblazen om het kanaal op te rekken.
• Sonderen met siliconenstent: Bij verstoppingen in de traankanaaltjes kan het plaatsen van een siliconenstent gedurende enkele maanden helpen om de doorgankelijkheid te herstellen.

Bij kinderen in het eerste levensjaar wordt vaak geadviseerd de traanzak leeg te drukken door middel van massage. Indien er een infectie optreedt, kan tijdelijk een antibioticum worden gedruppeld. Als de klachten aanhouden, kan sonderen een oplossing bieden.

tags: #traanvocht #bij #vertrek