De Boeing 747, ook wel bekend als de 'Jumbo Jet', was decennialang het onbetwiste vlaggenschip van de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen KLM en Martinair. In de meer dan 100-jarige geschiedenis van KLM maakte de Boeing 747 bijna vijftig jaar deel uit van haar vloot, waarbij de luchtvaartmaatschappij met diverse varianten vloog. Martinair Cargo, dat deel uitmaakt van de KLM-groep, verzorgt momenteel de vluchtuitvoering met de laatste vier 747's die Schiphol nog als thuisbasis hebben.
Het Begin van een Legende: De Aankoop van de Jumbo Jet
De reis van KLM met de Boeing 747 begon op 27 juni 1967, toen in Seattle het koopcontract met fabrikant Boeing werd getekend voor de levering van drie vliegtuigen van het type 747, inclusief reserveonderdelen. Deze investering bedroeg destijds ongeveer 300 miljoen gulden, waarbij KLM nog eens drie opties nam. De komst van de Jumbo Jet bracht aanzienlijke veranderingen met zich mee; zo moest onder andere een nieuwe hangar (hangar 11) worden gebouwd en de C-pier (zuidpier) verlengd om te voldoen aan de afmetingen van dit grotere vliegtuig.
De Boeing 747 'Classic' en Haar Bijnamen
De varianten -200 en -300 van de 747 staan inmiddels bekend onder de naam “Boeing 747 Classic”. In de periode dat dit type de wereld overvloog, werd het ook wel aangeduid als "The Grand Lady". De meeste registraties die KLM voor haar vliegtuigen gebruikt, hebben betrekking op het merk. Voor haar Boeings begint de lettercombinatie steevast met een 'B'. De registraties PH-BUJ en PH-BFJ werden nooit uitgegeven, omdat de letter 'J' bij KLM uitsluitend wordt gebruikt voor schaalmodellen.
Namen en Registraties: Een Persoonlijke Touch
De 747's in de -200 en -300 serie kregen bij KLM namen van rivieren voor de "All Pax" (alleen passagiers) varianten, terwijl de "Combi's" (combinatie passagiers en vracht) de namen van luchtvaartpioniers droegen. Een opmerkelijk voorbeeld is de PH-BUK (Louis Blériot), die na jaren trouwe dienst tentoongesteld werd op het Aviodrome in Lelystad, aangekocht voor het symbolische bedrag van 1 euro.
De Eerste Jumbo Jet en Bijzondere Gebeurtenissen
Op 31 januari 1971 verwelkomde KLM haar eerste Jumbo Jet, de PH-BUA (Mississippi). Op 15 februari vertrok dit toestel voor de eerste lijndienst met New York als bestemming, wat tevens de eerste lijnvlucht ter wereld was voor dit vliegtuigtype. Een gedenkwaardige gebeurtenis vond plaats op 25 november 1973, toen deze 747 werd gekaapt door drie gewapende Palestijnen.
Van Combi naar SUD en Nieuwe Routes
De PH-BUP (Ganges) was de eerste 747-200M die terugkeerde naar de Boeing-fabriek voor een zogenaamde 'openrugoperatie'. Deze ombouw diende ter voorbereiding op de Stretched Upper Deck (SUD) variant, vergelijkbaar met de latere 747-300 en 747-400 modellen. De PH-BUW (Leonard da Vinci) keerde na uitfasering door KLM op 29 april 2003 terug in het luchtruim onder de registratie PZ-TCM, in dienst van de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM).
Het Afscheid van de Passagiers-747
In de periode van 2 februari 2004 tot 9 juli 2009 deed de Jumbo Jet Schiphol frequent aan. De coronapandemie bracht echter een versneld afscheid met zich mee. In maart 2020 zette KLM haar laatste zeven passagiersvliegtuigen van het type 747 buiten dienst. Drie van deze toestellen, de "Combi's" PH-BFT (Tokyo), PH-BFV (Vancouver) en PH-BFW (Shanghai), werden vervolgens nog zeven maanden uitsluitend ingezet voor vrachtvervoer.
Eindbestemmingen: Van Teruel tot Mojave
De 747's met registraties PH-BFM (Mexico), PH-BFO (Orlando), PH-BFP (Paramaribo), PH-BFA (Atlanta), PH-BFC (Calgary), PH-BFU (Beijing), PH-BFI (Jakarta) en PH-BFH (Hong Kong) werden uitgefaseerd en overgevlogen naar Teruel in Spanje. De PH-BFM maakte hier in 2015 haar laatste landing, gevolgd door de BFO, BFP en BFA in 2016, de BFC in 2018, en de BFU en BFI in 2019. De BFH volgde in 2020. Andere toestellen vonden hun weg naar Mojave Air and Space Port in de Verenigde Staten, waaronder de PH-BFK (Karachi), PH-BFD (Dubai), PH-BFS (Seoul), PH-BFY (Johannesburg), PH-BFN (Nairobi) en PH-BFL (Lima).
De PH-BFE (Melbourne) werd in 2017 naar een ontmantelingsbedrijf in Melbourne, Verenigde Staten, gebracht. De PH-BFB werd verkocht aan Corendon en na een overspuitbeurt in Rome, geplaatst als pronkstuk bij het Corendon Village Hotel in Badhoevedorp. De PH-BFT, PH-BFV en PH-BFW werden verkocht aan Longtail. De PH-BFT vloog in 2020 naar Kansas City, de BFW in 2021 naar Tel Aviv, en de PH-BFV maakte op 15 maart 2021 haar allerlaatste vlucht met KLM naar Teruel in Spanje. Korte tijd vlogen de PH-BFV en PH-BFW bij JetOneX onder de registraties VQ-BWM en VQ-BWL.
Martinair en de Laatste Vluchten
Martinair least drie 747-400ERF's van KLM: de PH-CKA (Eendracht), de PH-CKB (Leeuwin) en de PH-CKC (Oranje). Daarnaast opereert de vrachtmaatschappij met één eigen 747-400BCF, de PH-MPS. Van de drie andere die eerder deel uitmaakten van de vloot, vliegt de PH-MPR sinds 2018 bij Kalitta Air. De twee andere 747-400BCF's, de PH-MPP en PH-MPQ, werden uitgeleend aan het failliete Air Cargo Germany en later langdurig geparkeerd op Teruel. Eén wachtte daar op de slopershamer, terwijl de andere werd omgebouwd tot EW-511TQ voor Rubystar, en vervolgens vloog voor Longtail Aviation en Air Atlanta Icelandic.
De Laatste Passagiersvluchten
Op zaterdag voerde KLM haar allerlaatste passagiersvluchten uit met de Boeing 747. Drie toestellen vertrokken richting Curaçao, Mexico-Stad en Paramaribo om op zondag voor de laatste keer op Schiphol te landen. De KL735 (Curaçao), KL713 (Paramaribo) en KL685 (Mexico-Stad) waren de laatste lijnvluchten met de iconische 747. KLM besloot de 747 als gevolg van de coronacrisis versneld uit te faseren, met het oorspronkelijke plan om de gehele vloot per 2021 uit te faseren, wat flink vervroegd werd.
Op 29 maart 2020 kwamen de laatste drie Boeing 747-400 toestellen aan in Amsterdam. Vanwege de crisis werden er echter toch drie stuks van stal gehaald om vracht te vervoeren vanuit China. KLM zou de Boeing 747 toestellen nog tot eind oktober inzetten voor vluchten, waarna ze met pensioen zouden gaan. De Boeing 777 en 787 toestellen namen de taken van de Boeing 747 over.
Virtuele Ervaringen
Hoewel de fysieke vluchten met de 747 tot een einde kwamen, bleef het mogelijk om virtueel door het toestel te lopen. Via speciale links kon men de cockpit en andere delen van de reguliere B747-400 en de B747-400 Combi virtueel verkennen, inclusief een VR-optie voor mobiele apparaten.
De Boeing 747: Een Revolutie in de Luchtvaart
De Boeing 747 is een iconisch vliegtuig dat de commerciële luchtvaart in de tweede helft van de 20e eeuw opnieuw definieerde. Met zijn vier motoren bood de 747 een grotere actieradius en kon het meer dan twee keer zoveel passagiers vervoeren als zijn concurrenten. Dit leidde tot een aanzienlijke prijsdaling van vliegreizen, waardoor vliegen betaalbaar werd voor grote groepen mensen en het wereldwijde toerisme een impuls kreeg. De 747 bood ook meer comfort in vergelijking met zijn voorgangers. De bijnamen 'Jumbojet', 'The Queen of the Skies' en 'Humpback' getuigen van zijn status.
De Ontwikkeling van de Jumbo Jet
Het idee voor een groter vliegtuig ontstond begin jaren 60, toen Juan Trippe, de oprichter van Pan Am, zag dat de groeiende drukte op vliegvelden een groter toestel vereiste dat efficiënter kon opereren. Hij vroeg Boeing om een vliegtuig te bouwen dat twee keer zo groot was als de Boeing 707. Boeing begon in 1965 met het ontwerp van de 747, waarbij ideeën voor militaire transportvliegtuigen werden verwerkt. Pan Am en andere luchtvaartmaatschappijen waren nauw betrokken bij de ontwikkeling. Met de gedachte dat supersonische passagierstoestellen de toekomst zouden zijn, ontwierp Boeing de 747 zo dat deze makkelijk kon worden omgebouwd tot vrachtvliegtuig.
Boeing stond voor een enorme uitdaging: de 747 moest eind 1969 klaar zijn, wat betekende dat het vliegtuig in 29 maanden ontworpen, gebouwd en getest moest worden. Meer dan 50.000 mensen werkten aan het project in de fabriek in Everett, Washington. De 747 werd gebouwd als een 'widebody' met vier motoren, twee verdiepingen en twee gangpaden. De cockpit werd bovenop een kort bovendek geplaatst om ruimte te creëren voor een first-class lounge. Op 30 september 1968 rolde de eerste 747 van de productielijn, genaamd ‘The City of Everett’. De eerste testvlucht vond plaats op 9 februari 1969.
BOEING 747: Ge (89) was een van de eerste piloten van de jarige jumbojet
Technische Specificaties en Innovaties
De eerste 747 had een vliegbereik van 9.800 kilometer. Met een lengte van meer dan 70 meter en een spanwijdte van bijna 60 meter, was het een zeer herkenbaar vliegtuig. Begin jaren 70 introduceerde Boeing een volledige vrachtversie met een neus die omhoog klapte voor eenvoudige ladinginvoer. In 1980 kreeg de 747 een verlengd bovendek, een hogere kruissnelheid en meer stoelen, resulterend in de 747-300.
De KLM introduceerde haar eerste 747 in februari 1971. In totaal heeft KLM 46 van deze toestellen in dienst gehad. Martinair vloog met negen 747's. Lange tijd was de 747 het grootste passagiersvliegtuig ter wereld. Ondanks moderniseringen nam het aantal orders na de eeuwwisseling af, mede door de opkomst van zuinigere tweemotorige vliegtuigen zoals de Airbus A350 en Boeing 787 Dreamliner.
De 747-8 was het laatste vliegtuig in de 747-familie. De laatste passagiersversie werd in 2017 afgeleverd aan Korean Air, en de laatste vrachtversie in 2022. Hoewel de rol van de Jumbo Jet in het passagiersvervoer afnam, bleef deze belangrijk in het vrachtvervoer.
Bekende 747's en Tragische Momenten
De Boeing 747 is ook bekend van diverse andere toepassingen. De Air Force One, het vliegtuig van de Amerikaanse president, is een 747. Ook de 'Ed Force One', waarmee de metalband Iron Maiden in 2016 wereldwijd toerde, is een bekende 747. Het toestel verscheen in de James Bond film Casino Royale en in autoshows als Fifth Gear en Top Gear. NASA gebruikte de 747 Shuttle Carrier Aircraft om de spaceshuttles te transporteren. De SOFIA (Stratospheric Observatory For Infrared Astronomy) is een vliegend observatorium met een telescoop aan boord.
De Boeing 747 is echter ook verbonden met tragische gebeurtenissen. Op 25 november 1973 kaapten terroristen de KLM-Boeing 747 'Mississippi'. In 1977 kwamen 583 mensen om het leven bij de botsing tussen een KLM 747 ('Rijn') en een Pan Am 747 ('Clipper Victor') op Tenerife. In 1992 stortte een vrachtvliegtuig van El Al neer in de Amsterdamse Bijlmermeer.
Specificaties en Erfenis
Een typische 747-206 met registratie PH-BUK legde in zijn dienstjaren 98 miljoen kilometer af in meer dan 100.000 vlieguren. De Jumbo Jet die bij Aviodrome te bezichtigen is, is een combivliegtuig met een achterste deel van het hoofddek ingericht als vrachtruim. Voor de bouw van de allereerste Boeing 747 waren 75.000 bouwtekeningen en 15.000 uur aan windtunneltesten nodig.
De Boeing 747 heeft de luchtvaart voorgoed veranderd. Waar vliegen voorheen voornamelijk voor de welgestelden was, maakte de 747 het toegankelijk voor een veel breder publiek. De economische impact was enorm: door de hoge passagierscapaciteit en efficiëntie daalden de kosten per stoelkilometer aanzienlijk, wat leidde tot de geboorte van het wereldwijde toerisme.