Wat is een Bodyscan?
De security scan, ook wel bodyscan genoemd, is een apparaat dat wordt ingezet om te controleren of personen verdachte voorwerpen bij zich dragen. Op luchthavens, zoals Schiphol, zijn meerdere van deze scanners geplaatst. Het proces is eenvoudig: passagiers stappen in de scanner en gaan staan met de armen omhoog. De computer analyseert vervolgens de beelden, die door een beveiligingsbeambte op een beeldscherm worden bekeken. Dit systeem maakt het mogelijk om voorwerpen op te sporen die mensen op hun lichaam dragen.
Technologie achter de Bodyscan
Er bestaan verschillende technologieën die worden gebruikt voor bodyscan-systemen:
Millimetergolfscanners
Het meest voorkomende systeem maakt gebruik van millimetergolven uit het radiospectrum. Deze golven weerkaatsen op de huid, waardoor een beeld ontstaat van de contouren van het lichaam. Hierdoor kan een beveiliger of de ingebouwde software direct zien of iemand verboden voorwerpen bij zich heeft. Een voordeel van dit systeem is dat het fouilleren van personen, wat veel tijd kost, minder noodzakelijk wordt. Belangrijk is dat deze scanners niet 'in' het lichaam kunnen kijken, zoals medische beeldvormende apparatuur.
Terahertzscanners
Deze scanners maken gebruik van terahertzstraling, een vorm van elektromagnetische straling met frequenties die 10 tot 100 keer hoger liggen dan die van gangbare millimetergolfscanners. Deze technologie is op dit moment nog in ontwikkeling.
Röntgenstralingssystemen (Backscatter X-ray)
Een derde systeem maakt gebruik van röntgenstraling, maar op een andere manier dan conventionele röntgenscanners. In plaats van de straling die door het lichaam gaat te detecteren, wordt de teruggekaatste straling gemeten. Deze systemen worden daarom ook wel "backscatter x-ray" systemen genoemd. Hoewel ze met een relatief lage dosis röntgenstraling werken, die vergelijkbaar is met de hoeveelheid achtergrondstraling die men gedurende een halve dag oploopt, is dit wel additionele straling. Dit kan potentieel cumulatieve schade aan het menselijk lichaam aanbrengen, vooral bij frequent gebruik door bijvoorbeeld piloten en zakenmensen.
Veiligheid en Gezondheid
Passagiers die door een full-bodyscanner gaan, hoeven zich geen zorgen te maken over schadelijke straling. Onderzoekers Pratik Mehta en Rebecca Smith-Bindman hebben in Archives of Internal Medicine geschreven dat de straling die een bodyscanner uitzendt, nauwelijks bijdraagt aan de stralingsblootstelling tijdens een vlucht (slechts 1 procent). De röntgenstraling dringt voornamelijk door tot de oppervlakkige huid. Zelfs voor frequente vliegers (60 uur per week) blijkt het risico beperkt. Van de geschatte 604 kankergevallen per miljoen frequente vliegers per jaar, worden er slechts vier toegeschreven aan de bodyscanner; de overige zeshonderd zijn te wijten aan straling tijdens de vlucht zelf.
De millimetergolfscanners, die op Schiphol veelvuldig worden gebruikt, werken niet met röntgenstraling en worden als niet schadelijk voor de gezondheid beschouwd. Dit geldt ook voor zwangere vrouwen of personen met een pacemaker.
Locaties op Schiphol
Op luchthaven Schiphol zijn security scans geplaatst bij alle gates waarvandaan vluchten naar de Verenigde Staten (VS) vertrekken. Daarnaast bevinden ze zich op de overgang tussen het Schengengebied en de internationale lounge.
Privacy en Weigering
Het gebruik van de security scan is omstreden vanwege mogelijke schending van de privacy. Op Schiphol is het daarom niet verplicht om door de scan te gaan; reizigers hebben het recht om de scan te weigeren. In plaats daarvan kan een beveiligingsbeambte de persoon fouilleren. Hoewel deze optie bestaat, wordt deze niet actief aangeboden; reizigers moeten er zelf om vragen.
Na de aanslagpoging op Northwest Airlines-vlucht 253 werd besloten om de securityscan op Schiphol in te voeren voor vluchten naar de Verenigde Staten. Dit leidde tot discussie, waaronder een fatwa uitgevaardigd door een Amerikaanse moslimorganisatie. In augustus 2010 kwam naar buiten dat tienduizenden naaktbeelden, gemaakt door bodyscanners in de Verenigde Staten, waren opgeslagen. De organisatie EPIC (Electronic Privacy Information Center) diende hierover een rechtszaak in en ontving honderd afbeeldingen als bewijs dat bodyscanners naaktbeelden van reizigers kunnen maken en bewaren. Het Amerikaanse Ministerie voor Binnenlandse Veiligheid verklaarde eerder dat er geen afbeeldingen werden opgeslagen, en de TSA (Amerikaanse luchtvaartbeveiligingsautoriteit) gaf aan dat de opslag uitsluitend diende voor "opleiding, testen en evaluatie".
Het Europees Parlement stemde op 24 mei 2011 in met de plaatsing van bodyscanners op Europese luchthavens, mits er eisen werden gesteld aan gezondheid en privacy. Zo werd de inzet van röntgenapparatuur verboden, en zou er geen sprake zijn van lichaamsbeelden, maar van gestandaardiseerde figuren die worden opgeslagen. Reizigers behouden het recht om een scan te weigeren en gefouilleerd te worden.
Luchthavenbeveiliging
Specifieke Situaties en Transgender Reizigers
De veiligheidscontrole op luchthavens kan voor transgender personen stressvol zijn, met name vanwege het risico op publieke outing door veiligheidsmedewerkers. Gelukkig ervaart de meerderheid van de transgender reizigers geen problemen.
Bij een fouillering na een alarm van de screening detector, gebeurt dit meestal gesegregeerd op basis van geslacht. Een transgender persoon heeft echter het recht om te kiezen of deze door een mannelijke of vrouwelijke beambte gefouilleerd wil worden. Het weigeren van een fouillering kan ertoe leiden dat de veiligheidscontrole niet door mag gaan.
Voor trans vrouwen met een vrouwelijke uitstraling kan het nuttig zijn om te vragen om gefouilleerd te worden door een vrouwelijke beambte. Het is echter belangrijk om bewust te zijn van mogelijke problemen als het identiteitsbewijs nog een "M" en een mannelijke voornaam vermeldt, vooral in landen waar LGBTQIA+ personen vervolgd worden. Soms kan het tijdelijk aanpassen van het uiterlijk aan de gegevens op het identiteitsbewijs, of het zo veel mogelijk afstemmen op de genderidentiteit indien passabel, problemen voorkomen.
Non-binaire personen met een androgyn uiterlijk kunnen ook geconfronteerd worden met uitdagingen tijdens fouilleren. Ook hier kan het aanpassen van het uiterlijk aan het identiteitsbewijs een optie zijn om problemen te vermijden.
Tijdens de controle kunnen beveiligingsmedewerkers vragen stellen over protheses of binders, aangezien deze zichtbaar kunnen zijn op scans. Het weigeren van de scan leidt sowieso tot fouilleren. Reizigers wordt aangeraden om pruiken, borstprotheses, binders of penisprotheses nooit publiekelijk te tonen of te verwijderen, maar bij druk om dit te doen, een supervisor te vragen en de situatie rustig uit te leggen.
Handbagage en Medicatie
Elk stuk handbagage gaat door de security scan. Vaste medicatie en naalden voor medisch gebruik zijn in de meeste landen toegestaan, maar het is verstandig dit vooraf te controleren. Het is aan te raden om medicatie, zoals tabletten of pleisters voor hormonale behandelingen, deels in handbagage en deels in ruimbagage te vervoeren. Vloeibare medicatie dient apart verpakt te worden in een doorzichtig, hersluitbaar zakje, met een beperkte hoeveelheid voor de duur van de reis. Bewaar de medicatie in de originele verpakking en voeg een doktersvoorschrift en/of vertaling van de bijsluiter toe.
Voor hormonale producten, dilatatiesets, protheses en andere hulpmiddelen is het raadzaam om een attest van de arts of chirurg te verkrijgen dat het medisch noodzakelijk gebruik aantoont. Dit kan helpen bij het tonen van de inhoud van de handbagage en het geven van uitleg bij detectie van verdachte voorwerpen.
Gebruik op Schiphol en Controverses
Luchthaven Schiphol nam op 15 mei 2007 als eerste luchthaven ter wereld securityscans in gebruik. Recentelijk is een nieuwe bodyscan, die momenteel als proef wordt ingezet, onderwerp van gesprek onder vliegtuigbemanningen vanwege ongemak en zorgen over straling. De luchthavendirectie benadrukt echter dat de scans niet reproduceerbaar zijn en direct worden vernietigd, en dat het veiligheidspersoneel de gezichten van de personen niet kan zien.
Ondanks de technologische vooruitgang, blijkt uit onderzoek niet eenduidig dat bodyscanners effectief meer veiligheid bieden. Ze worden soms bekritiseerd als een maatregel buiten proportie, die veel geld kost en een inbreuk vormt op burgerrechten en privacy. Bodyscanners werden genomineerd voor de Belgische Big Brother Awards 2012.
Er zijn meldingen van incidenten waarbij vrouwelijke reizigers het gevoel hadden opzettelijk te zijn uitgekozen voor meerdere scans, wat leidde tot onderzoek door nieuwszender CBS. De New Yorkse politie overweegt mobiele bodyscanners in te zetten, mogelijk in samenwerking met het ministerie van Defensie voor de ontwikkeling van een handmatige bodyscanner die lichaamswarmte kan meten.
Tests hebben aangetoond dat bodyscanners een aanzienlijk percentage valse alarmen genereren (20-40% in Australië, 54% door zweet en kreukels in Duitsland). De fabrikant van bodyscanners op Amerikaanse vliegvelden heeft toegegeven dat ze niet in staat zijn om bepaalde soorten explosieven, zoals "billenbommen", te vinden. Dit roept vragen op over de effectiviteit en de inbreuk op privacy en andere grondrechten die gepaard gaat met het gebruik van bodyscanners op Europese luchthavens.
tags: #bodyscan #luchthaven #fouilleren #warmte