Vandaag viert KLM haar 100ste verjaardag, een mijlpaal die de positie van de luchtvaartmaatschappij als eerste commerciële luchtvaartonderneming die nog steeds onder haar oorspronkelijke naam opereert, onderstreept. Het bedrijf blikt terug op een indrukwekkende geschiedenis, waarbij de nadruk ligt op de vooruitgang door de decennia heen. Deze evolutie weerspiegelt niet alleen de ontwikkeling van de luchtvaart, maar ook de maatschappelijke veranderingen.
De Oprichting en de Vroege Jaren
De geschiedenis van KLM begon in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog. De Eerste Luchtvaart Tentoonstelling Amsterdam (ELTA), gehouden in augustus en september 1919, speelde een cruciale rol bij het stimuleren van de Nederlandse interesse in luchtvaart. Het initiatief kwam van luitenanten Albert Plesman en Marinus Hofstee, en generaal Cornelis Snijders. De ELTA, die tussen de 500.000 en één miljoen bezoekers trok, toonde Engelse, Franse en Italiaanse vliegtuigen en bood liefst vierduizend aanwezigen de mogelijkheid tot een pleziervlucht. Kort na dit succes, op 7 oktober 1919, werd de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en de Koloniën opgericht, met Albert Plesman als eerste directeur.
De eerste commerciële KLM-vlucht vond plaats op 17 mei 1920. Piloot Jerry Shaw vloog in een gehuurde De Havilland DH-16 van Londen naar Amsterdam. Aan boord bevonden zich twee journalisten, post, kranten en een brief van de burgemeester van Londen aan zijn Amsterdamse collega. In dat eerste jaar vervoerde KLM 345 passagiers en 25.000 kilo post en vracht. De vroege vluchten waren primitief: radiocommunicatie ontbrak, weergegevens werden onderweg afgelezen van schoolborden langs de route, en vluchten eindigden regelmatig met een onvoorziene landing in weilanden.
De samenwerking met de Nederlandse vliegtuigbouwer Fokker, eveneens opgericht in 1919, was van groot belang. In augustus 1920 kocht KLM twee Fokker F. II's, gevolgd door een bestelling van acht Fokker F. III's. Tot halverwege de jaren dertig leverde Fokker vliegtuigen die KLM gebruikte voor haar netwerk, zowel binnen Europa als naar Nederlands-Indië.
Uitbreiding en Pionierswerk
Een belangrijke mijlpaal werd bereikt in oktober 1924, toen een KLM-vliegtuig, een Fokker F-VII, de eerste intercontinentale vlucht naar Batavia (het huidige Jakarta) maakte. In de jaren 1920 bood KLM vluchten aan naar diverse Europese steden, waaronder Londen, Rotterdam, Brussel, Parijs, Bremen, Kopenhagen en Malmö. Een nieuwe bestemming in het interbellum was Curaçao.
In 1929 lanceerde KLM een veertiendaagse proefdienst naar Batavia, destijds de langste luchtlijndienst ter wereld met 13.740 kilometer. De reis duurde ongeveer twaalf dagen en omvatte achttien tussenlandingen. In 1931 werd dit een wekelijkse dienst. Diverse speciale vluchten met vliegtuigen genaamd 'Pelikaan' en 'Uiver' kregen veel publiciteit. In 1933 vestigde de Pelikaan, een Fokker F. XVIII, een record door in 4 dagen van Amsterdam naar Batavia te vliegen. De KLM nam ook deel aan de legendarische luchtrace Londen-Melbourne in 1934 met de Douglas DC-2 'Uiver', die de handicaprace won.
Een andere innovatie in het interbellum was de introductie van de steward, destijds 'hofmeester' genoemd. In 1935 traden vier vrouwelijke en drie mannelijke stewards in dienst bij KLM.
De Tweede Wereldoorlog en Naoorlogse Groei
De Tweede Wereldoorlog onderbrak de ontwikkeling van KLM ruw. Na de Duitse inval in mei 1940 kon KLM niet meer vanuit Nederland vliegen; alleen het West-Indisch bedrijfsonderdeel bleef actief, en KLM vloog in opdracht van de Britse BOAC tussen Engeland en Lissabon. Schiphol werd meerdere malen gebombardeerd, waarbij 18 van de 27 operationele KLM-vliegtuigen verloren gingen.
Na de oorlog krabbelde KLM overeind met ongekende veerkracht. Albert Plesman verzekerde zich in Amerika van ex-militaire Dakota's en Skymasters, en landingsrechten wereldwijd, wat de basis legde voor de omvang van de maatschappij ondanks de kleine thuismarkt. De Nederlandse regering investeerde miljoenen guldens in KLM, met de overheid als grootaandeelhouder. Dit, samen met het economisch herstel en de commercialisering van de luchtvaart, leidde tot een enorme groei. Terwijl in 1950 nog 365.000 passagiers werden vervoerd, liep dit aantal op tot 9.715.000 in 1980.
In mei 1946 opende KLM een vaste lijn naar New York, waarmee het de eerste Europese luchtvaartmaatschappij was met een transatlantische dienst. Binnen vier jaar zette de 100.000e KLM-passagier voet op Noord-Amerikaanse bodem.
TERUG IN DE TIJD: Het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940
Innovatie en Uitdagingen in de Naoorlogse Periode
Stimulerend voor de groei was het voortdurend verlagen van de ticketprijzen. De invoering van de toerist class in 1952 leidde tot een prijsreductie van 32 procent, gevolgd door de economy class in 1958 met een extra korting van 20 procent. Deze prijsverlagingen maakten vliegreizen toegankelijker en zorgden ervoor dat steeds meer mensen per vliegtuig de oceanen overstaken in plaats van per schip.
In 1960 nam KLM haar eerste straalvliegtuig in ontvangst, de Douglas DC-8, vernoemd naar Albert Plesman. Dit markeerde het begin van het straalvliegtuigtijdperk, dat de reistijd van Nederland naar Noord-Amerika terugbracht van 24 naar 7 uur. Andere mijlpalen waren de opening van de vernieuwde luchthaven Schiphol in april 1967 en de introductie van de Boeing 747, een jumbojet die 353 passagiers kon vervoeren.
In 1949 besloot de Nederlandse regering dat Schiphol de belangrijkste luchthaven van Nederland zou blijven. Sinds 1952 deelt KLM aan reizigers van de World Business Class Delfts blauwe miniatuurhuisjes uit, oorspronkelijk gevuld met likeur en later met jenever. In 1958 opende KLM de lijnvlucht Amsterdam-Tokio via de Noordpool.
Voor het binnenlandse luchtverkeer richtte KLM in 1966 de Nederlandse Luchtvaart Maatschappij op, later NLM Cityhopper. Met de komst van de Boeing 747 begon voor KLM het zogenaamde ‘widebody’-tijdperk.
Concurrentie, Fusies en de Toekomst
Met de groei van de luchtvaart werd de concurrentie steeds heviger. KLM zag zich geconfronteerd met de opkomst van grote Europese luchtvaartmaatschappijen zoals British Airways, Lufthansa en Air France. Om concurrerend te blijven, werden samenwerkingen en overnames steeds belangrijker. KLM nam in 1988 NetherLines over en verwierf in 1989 20 procent van de aandelen van Northwest Airlines, wat een belangrijke stap was naar een wereldomspannend routenetwerk. In 1991 breidde KLM haar belang in Transavia uit naar 80 procent.
In december 1991 introduceerde KLM als eerste Europese luchtvaartmaatschappij een frequent flyer loyalty program, genaamd ‘Flying Dutchman’. De jaren 1990 werden gekenmerkt door toenemende concurrentie, mede door de opkomst van internet en prijsvechters als EasyJet en RyanAir. KLM reageerde hierop door de dienstverlening te verbeteren en nieuwe kortingen te introduceren.
De fusie met Air France in 2004, met behoud van de eigen KLM-uitstraling, was een strategische zet om de concurrentiepositie te versterken. De Air France-KLM Groep werd een van de grootste luchtvaartondernemingen ter wereld. In datzelfde jaar trad KLM toe tot het SkyTeam, een alliantie van samenwerkende luchtvaartmaatschappijen.
Hoewel er 100 jaar aan verhalen te vertellen zijn, kijkt KLM ook vooruit naar de toekomst. Eerder dit jaar lanceerde de maatschappij een wereldwijd actieplan voor duurzaam reizen, onder de naam "Fly Responsibly". KLM investeert in biokerosine en stimuleert kennisontwikkeling voor schonere en stillere vliegtuigen. De vloot wordt gemoderniseerd met nieuwe toestellen zoals de Boeing 787-10 Dreamliner.
De film die KLM ter ere van haar 100-jarig bestaan heeft uitgebracht, vertelt het verhaal van drie generaties uit dezelfde familie die bij de maatschappij hebben gewerkt. Deze film onderstreept de evolutie van de luchtvaart en de rol die KLM daarin heeft gespeeld, van de eerste commerciële vlucht tot de meest recente ontwikkelingen.