De Fata Morgana is een iconische dark water ride in het Nederlandse attractiepark de Efteling, gelegen in het themagebied Anderrijk. Deze betoverende attractie, geïnspireerd op de wereldberoemde sprookjes van Duizend-en-één nacht, neemt bezoekers mee op een onvergetelijke reis door een Oosters wonderland.
Architectuur en Thematisering
De attractie bevindt zich in een opvallend wit complex, dat een knipoog is naar de Marokkaans-Arabische architectuur. Kenmerkend zijn de diverse torens met kleurrijke koepels, elk bekroond met een gouden halvemaan-symbool. Voor de entree strekt zich een plein uit met een sfeervolle fontein, omringd door bloembakken, wat de gasten verwelkomt in de magische sfeer van Duizend-en-één nacht.
Ontstaan van een Droom
Het idee om een attractie te creëren gebaseerd op de sprookjes van Duizend-en-één nacht leefde al jaren binnen het bestuur van de Efteling, mede dankzij de schetsen die Anton Pieck in de jaren dertig in Marokko maakte. De attractie was onderdeel van een ambitieus meerjarenplan om de Efteling te transformeren tot een attractiepark van wereldklasse. Na een bezoek aan Disneyland in de Verenigde Staten, waar de Eftelingontwerpers Ton van de Ven en Jan Verhoeven de dark ride Pirates of the Caribbean bewonderden, werd besloten om de Fata Morgana op een vergelijkbare manier vorm te geven. De plannen werden eind jaren zeventig concreet.
Het transportsysteem van de Fata Morgana, een zogenaamde tow-boat-ride-systeem, werd geleverd door de Zwitserse fabrikant Intamin. Oorspronkelijk was het plan om de attractie op een eiland in de siervijver te plaatsen, waar nu de Gondoletta vaart, met boten die erdoorheen zouden varen. Dit ambitieuze plan werd echter afgeschoten, waarna werd gezocht naar een ruimere locatie aan de Vonderplas.
De Reis door de Verboden Stad
Bezoekers nemen plaats in boten en beginnen aan een fascinerende vaartocht langs een rijke variëteit aan Oosterse taferelen. De attractie toont diverse scènes, geïnspireerd door de sferen van Duizend-en-één nacht, hoewel er geen specifiek verhaal wordt verteld tijdens de tocht. De decoratie, grotendeels door de Efteling zelf gerealiseerd, omvat ook authentieke voorwerpen uit onder meer Marokko, Frankrijk en de Filipijnen.
Scène voor Scène: Een Verkenning
De route van de Fata Morgana is opgedeeld in veertien scènes, waarin steeds een nieuw deel van de reis wordt uitgebeeld door bewegende poppen, de zogenaamde animatronics. Bezoekers stappen vanaf een draaischijf met maximaal zestien personen in een boot en maken een reis door een Arabische stad in de avond. Ze verkennen deze verboden stad, maar worden continu gemaand om terug te keren, hoewel er geen weg terug lijkt te zijn.
De Jungle en de Verboden Stad
De reis begint in een dichte, weelderige jungle, waar in de verte een Oosters paleis te zien is. Zodra de boot dichterbij komt, verdwijnt het paleis echter miraculeus, als een ware fata morgana. In de bomen boven de bezoekers sissen slangen gevaarlijk. Vervolgens ontluikt zich de armenwijk van de stad, waar deuren en ramen dichtklappen om aan te geven dat de bezoekers niet welkom zijn.
Fata Morgana darkride
De Markt en de Krokodillentunnel
Bij aankomst op de markt is een chirurgijn te zien die een tand probeert te trekken, terwijl diverse marktlui hun koopwaar aan de voorbijvarende bezoeker proberen te slijten. De geuren van vers fruit prikkelen de zintuigen. Via de krokodillentunnel, waar ratten aan een kadaver knabbelen, varen de boten naar de poort met het vallende hek. Hier worden de bezoekers door bewakers wederom gemaand terug te keren. Wanneer dit wordt genegeerd, wordt een kanon afgevuurd.
De Kerkers en de Haven
Vervolgens vaart men de kerkers van de Pasja binnen. De scènes tonen de erbarmelijke omstandigheden van de gevangenen, waaronder een martelscène met een complex mechanisme dat door gevangenen wordt aangedreven. Na de kerkers, waar de Grootvizier de weg wijst, varen de boten naar de drukke handelshaven, waar Arabische kooplieden hun waren aanprijzen.
Het Paleis, de Harem en de Schatkamer
Na de haven betreden de boten de voorhoven van het paleis van de Pasja. Hier bevindt zich de harem, waar vrouwen achter een raam hun haar borstelen en mannen proberen de haremdames te lokken. Wanneer de gordijnen openschuiven, bevinden de bezoekers zich in de troonzaal van de Pasja, waar meer dan veertig gasten feestvieren en buikdanseressen optreden. De reis culmineert in de schatkamer, bewaakt door de reusachtige Djinn, die de steunpilaren van de kamer aanraakt.
Fata Morgana darkride
Ontsnapping en Afscheid
Na de confrontatie met de Djinn varen de bezoekers de stormtunnel in. De Kalief tovert een opening tevoorschijn waarlangs ontsnapt kan worden uit de gedoemde stad. Vervolgens vaart men door de kantelkamer, een ondergrondse tempel die opzij kantelt, waardoor het lijkt alsof de boot omkiept. Terwijl de stad achter de bezoeker wegzinkt, vaart de boot via een poort in de vorm van een slangenkop net op tijd naar buiten, terug de jungle in.
Muziek en Geluidseffecten
Voor het componeren van de muziek voor Fata Morgana maakte Ruud Bos uitsluitend gebruik van tekeningen en maquettes van de attractie. Hij creëerde vijf composities: "The Harbour", "Eastern Jails", "Harem", "Jungle" en "Market Place". De muziek draagt significant bij aan de meeslepende sfeer van de attractie.
Ontwikkeling en Renovatie
Hoewel de 'officiële' werknaam van de attractie "Het Sprookje van Duizend-en-één Nacht" luidde, werd onder het personeel al snel gesproken van "De Arabische Show". Een latere overwogen naam, "Fata Medina", werd afgewezen uit respect voor de heilige stad Medina.
Al snel na de opening ondervond het mechaniek van het hoofd van de Djinn problemen, wat leidde tot diverse mislukte reparatiepogingen. In 2018 onderging de attractie een grondige renovatie, waarbij onder andere de veiligheidssystemen werden aangepast en de rotsdeuren bij de tweede Kalief werden vervangen.
Technische Aspecten en Nooduitgangen
Het transportsysteem is van het type Tow Boat Ride, waarbij boten met een snelheid van twee kilometer per uur door een kanaal van 290 meter worden voortbewogen. De attractie duurt ongeveer acht minuten. In geval van calamiteiten kunnen de boten doorvaren naar vaste plekken waar passagiers veilig kunnen uitstappen. Waar de afstand tot de kade te groot is, komen roosters en opblaasbare matten tevoorschijn. De nooduitgangen leiden naar de buitenlucht, vaak in de buurt van andere attracties zoals Vogel Rok.