Het Kamp Erika, gelegen in de bossen bij Ommen, was tijdens de Tweede Wereldoorlog een extreem gewelddadig Duits concentratiekamp waar ongeveer 7000 voornamelijk niet-Joodse mannen terechtkwamen. Ondanks de gruweldaden die zich hier afspeelden, is de herinnering aan Kamp Erika grotendeels uit het collectieve geheugen verdwenen. Tegenwoordig bevindt zich op het voormalige kampterrein een idyllisch gelegen vakantiepark.
De Vergeten Geschiedenis van Kamp Erika
Historicus en onderzoeksjournalist Hester den Boer zet zich in om Kamp Erika aan de vergetelheid te ontrukken. Zij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar het kamp en gesproken met overlevenden. Haar onderzoek, beschreven in het boek "Kamp Erika", onthult de martelingen en het extreem geweld dat Nederlandse gevangenen er moesten doorstaan, vaak met dodelijke afloop, gepleegd door Nederlandse bewakers.
Veel mannen die Kamp Erika overleefden, zwegen na de oorlog over hun traumatische ervaringen. Dit zwijgen werd mede veroorzaakt door schaamte, aangezien de gevangenen vaak werden gezien als 'criminelen' die hun straf verdienden. Ook in Ommen zelf was er een terughoudendheid om terug te kijken op het verleden, mede omdat sommigen financieel hadden geprofiteerd van het kamp.
Ontstaansgeschiedenis en Functioneren van het Kamp
Kamp Erika, oorspronkelijk bekend als het Justizlager Ommen of Arbeitseinsatzlager Erika, werd in juni 1942 in gebruik genomen als een justitieel strafkamp om de overvolle gevangenissen te ontlasten. De eerste gevangenen, voornamelijk veroordeeld voor economische delicten zoals zwarthandel en illegaal slachten, moesten dwangarbeid verrichten. De Duitse taal was voertaal en de bewakers, aangeduid als KK (Kontrolle Kommando), kregen de vrije hand om de gevangenen systematisch te mishandelen.
De afgelegen ligging van het kamp droeg bij aan de mogelijkheden voor systematische mishandeling. Er was sprake van een geweldsspiraal met sadistische spelletjes, uithongering, fysieke mishandeling en dagenlange opsluiting in een bunker. In deze periode kwamen minstens 170 gevangenen om het leven door uitputting, ziekte en zware mishandeling.
Evolutie van het Kamp
In 1943 werd Kamp Erika een opvoedingskamp (Arbeitserziehungslager) voor landlopers, bedelaars en personen die zich onttrokken aan de arbeidsplicht in Duitsland. In het najaar van 1944 werd het opnieuw een strafkamp, ditmaal bewaakt door de Ordnungspolizei, de SS en de Sicherheitsdienst. In deze periode kwamen ook verzetsmensen en onderduikers in het kamp terecht.
Gedurende de laatste acht maanden van de oorlog verbleven er maximaal 501 gevangenen, van wie er zeker negen doodgeschoten werden. Kamp Erika werd op 11 april 1945 bevrijd.
De Rol van Nederlandse Bewakers en de Gevangenen
Een schrijnend aspect van Kamp Erika was de rol van Nederlandse bewakers. Vaak waren dit werklozen uit het westen die door de Duitse leiding werden aangemoedigd om hard op te treden. Deze bewakers, zoals Johnny Boxmeer en Foeke Kermer, stonden bekend om hun wrede optreden. De behandeling van de kleine groep Joodse gevangenen was nog gruwelijker; zij zaten afgezonderd en waren voortdurend het doelwit van de bewakers.
In totaal kwamen door toedoen van de bewakers van Kamp Erika minstens 180 gevangenen om het leven. De gevangenen, vaak veroordeeld voor kleine vergrijpen, werden door de Ommer bevolking niet altijd met medelijden bekeken. Er heerste het gevoel dat de gevangenen hun lot verdiend hadden, een fenomeen dat bekend staat als 'blaming the victim'.
De Nasleep en Herinnering
Na de oorlog werden de kampbewakers berecht, maar de herinnering aan Kamp Erika verdween naar de achtergrond. Veel mannen, zoals Jan den Boer, de opa van Hester den Boer, zwegen over hun ervaringen. Jan den Boer zat aan het einde van de oorlog in Kamp Erika vanwege het stelen van melk. Ondanks zijn traumatische ervaringen, zocht hij na de oorlog de omgeving van Ommen weer op, waar hij met zijn gezin kampeerde, zonder dat zijn vrouw van zijn verleden wist.
De voormalige Nederlandse kampcommandant, Karel Lodewijk Diepgrond, werd na de oorlog veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf, maar kwam in 1957 vervroegd vrij. Andere prominente figuren zoals Herbertus Bikker, berucht om zijn wrede optreden, werden ook berecht, maar wisten soms te ontsnappen of kregen strafvermindering.
Het terrein van Kamp Erika werd na de oorlog gebruikt als interneringskamp voor collaborateurs en later opgeheven in december 1946. Op het voormalige kampterrein is nu een camping en bungalowpark gevestigd, vakantiecentrum Ommerland. De geschiedenis van Kamp Erika is grotendeels verborgen gebleven, maar initiatieven zoals het onderzoek van Hester den Boer dragen bij aan het herstellen van dit vergeten stuk Nederlandse geschiedenis.
Oorlog op locatie: Kamp Erika | ANDERE TIJDEN
tags: #kamp #erika #vakantiepark