Sinds 1952 verrast luchtvaartmaatschappij KLM haar first class passagiers met een uniek cadeau: een Delfts blauw miniatuurhuisje, gevuld met jenever van Bols. Deze pittoreske huisjes, gewilde collector's items, hebben een rijke geschiedenis en zijn vandaag de dag nog steeds een symbool van exclusiviteit en Nederlandse cultuur. In dit artikel duiken we in het ontstaan en de evolutie van deze iconische miniatuurhuisjes, en belichten we enkele van de meest bijzondere en gewilde exemplaren.
Het Ontstaan van een Traditie: Omzeilen van Regelgeving
De oorsprong van de KLM huisjes ligt in de strikte regelgeving van de luchtvaartindustrie in de jaren '50. In die tijd bepaalde de Aeronautics Board (CAB) in de Verenigde Staten het beleid, waarbij tarieven, routes en vluchtschema's door de regering werden goedgekeurd. Concurrentie op prijs was hierdoor onmogelijk, en relatiegeschenken aan klanten mochten niet meer dan 75 cent kosten. Luchtvaartmaatschappijen konden zich dus nauwelijks onderscheiden van hun concurrenten.
Om deze beperkingen te omzeilen, introduceerde KLM in 1952 de Delfts blauwe huisjes. Deze werden niet gepresenteerd als cadeaus, maar als 'een laatste drankje van het huis'. Deze slimme formulering ontweek de regelgeving, omdat er geen wet bestond die voorschreef dat drankjes in een glas geserveerd moesten worden.
Evolutie en Verspreiding: Van First Class tot Wereldwijd Verzamelaarsobject
Aanvankelijk waren de huisjes exclusief voor passagiers in de first class. Later werden ze ook beschikbaar gesteld aan passagiers in de business class. Elk miniatuurhuisje, met afmetingen van maximaal 5,5 bij 10 centimeter, is een afbeelding van een echt Nederlands huis. Naast alledaagse woningen zijn er ook zeldzame en bijzondere exemplaren, zoals het Rembrandthuis en het Anne Frank Huis.
Hoewel de meeste huizen zich in Nederland bevinden, is er ook een huisje (nummer 85) dat staat in Willemstad, op Curaçao. KLM blijft de huisjes schenken aan premium passagiers wereldwijd, waardoor ze zijn uitgegroeid tot iconische, must-have verzamelobjecten.
Bijzondere Uitgaven en Zeldzame Huisjes
Sommige huisjes zijn uitgegeven ter gelegenheid van speciale gebeurtenissen of waren alleen beschikbaar voor passagiers die aan specifieke voorwaarden voldeden. Dit heeft geleid tot de creatie van zeer zeldzame huisjes waar verzamelaars veel geld voor over hebben.
Voorbeelden van zulke bijzondere uitgaven zijn:
- Een miniatuur van het Frans Hals Museum, uitsluitend verkrijgbaar voor passagiers die in 1962 van Japan naar Amsterdam vlogen en het museum bezochten.
- Huisjes die exclusief aan bruidsparen werden geschonken, zoals De Waag in Gouda.
- Het volgens velen meestgezochte stuk: het Paleis op de Dam.
Andere zeldzame uitgaven zijn onder andere Huis ter Kleef in Haarlem, de Ridderzaal in Den Haag, Theater Carré in Amsterdam, het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam, Paleis het Loo in Apeldoorn en een Chinese pagode. Het verkrijgen van deze specifieke huisjes vereist vaak een hoge status, zoals het zijn van een staatshoofd, ambassadeur, lid van het Nederlandse koninklijk huis, directeur van een andere luchtvaartmaatschappij, Platinum for Life-member van het FlyingBlue programma, of het bezitten van een miljoen Air Miles.
Productie en Variaties: Van Goedewaagen tot Singapore
De Delfts Blauwe KLM huisjes werden oorspronkelijk vervaardigd door Koninklijke Goedewaagen, dat eerst in Gouda gevestigd was en later verhuisde naar Nieuw Buinen. Goedewaagen produceerde de huisjes tot 1995. Na een geschil over de kwaliteit en kosten, nam Bols de productie over en liet de huisjes vanaf 1995 in Singapore vervaardigen.
Dit leidde tot de introductie van "Remakes" (huisjes geproduceerd door Goedewaagen na het beëindigen van het contract met Bols, zonder KLM of BOLS markeringen) en de officiële huisjes uit Singapore, vaak aangeduid als "Taiwan". Ondanks de veranderende productielocaties, garandeerde Bols de kwaliteit van het Delfts Blauw, benadrukkend dat de techniek niet plaatsgebonden is en dat een groot deel van het Delfts Blauw wereldwijd niet in Delft zelf wordt geproduceerd.
De vulling van de huisjes heeft ook een evolutie doorgemaakt. Vanaf de jaren '80 werden de huisjes gevuld met Bols jenever. Op vluchten naar landen met alcoholbeperkingen werden lege huisjes of zelfs asbakken in de vorm van huisjes verstrekt. Tegenwoordig worden de huisjes op businessclass-vluchten nog steeds aangeboden, soms met jenever, maar steeds vaker ook leeg.
Bekende Huisjes en Hun Verhalen
Elk KLM huisje vertelt een eigen verhaal, gebaseerd op een specifiek gebouw met een rijke historie.
Nummer 1: Onbekend Adres, Vermoedelijk Amsterdam
Dit miniatuur is waarschijnlijk niet gebaseerd op één specifiek huis, maar eerder op bouwelementen van Amsterdamse grachtenhuizen. De eerste uitgifte was begin jaren '50.
Nummer 2: Restaurant d’Vijff Vlieghen, Spuistraat 294, Amsterdam
Dit huisje, met een trapgevel en een leeuw met wapenschild op de façade, dateert uit 1627. Het huis huisvest nu een deel van het beroemde restaurant d'Vijff Vlieghen. Eerste uitgifte: begin jaren '50.
Nummer 6: Voormalig Sint Petrus Huis, Lange Delft/Lange Burg, Middelburg
Hoewel het huidige adres Achter het Hofplein 43 is, was dit huisje gebaseerd op een laatgotisch huis in Middelburg uit circa 1530. Het originele houten huis brandde af in 1857, maar de zes eeuwen oude voorgevel bleef behouden. Eerste uitgifte: 1955.
Nummer 8: Int Slodt van Egmondt, Oudezijds Voorburgwal 18a en 18b, Amsterdam
Dit huis, waarvan de centrale sectie van de gevel wordt toegeschreven aan beeldhouwer Hendrick de Keyser, werd vermoedelijk begin 17e eeuw gebouwd. De gevel bevat leeuwenmaskers en een stenen tablet met een illustratie van 't Slodt van Egmondt. Eerste uitgifte: 1957.
Nummer 10: De Gecroonde Raep, Oudezijds Voorburgwal 57, Amsterdam
Gebouwd in 1615 door Hendrick de Keyser in Amsterdamse renaissancestijl, werd later ontdekt dat het gebouw achter de façade een huis uit het einde van de 15e eeuw is. Het pand is van groot architecturaal belang. Eerste uitgifte: 1959.
Nummer 11: Proeflokaal Wynand Fockink, Pijlsteeg 31, Amsterdam
Dit huisje is bijna identiek aan nummer 23. Het vertegenwoordigt een historische jeneverstokerij en proeflokaal uit circa 1679, met een authentiek 17e-eeuws interieur. Eerste uitgifte: 1960.
Nummer 13: D’Gekroonde Bye-korf, Kamp 10, Amersfoort
Dit huis uit 1687 heeft een halsgevel met guirlandes en siervazen, en een unieke gevelsteen die een bijenkorf toont, gekroond door cherubijnen. Eerste uitgifte: 1956.
Nummer 14: Daar de twee Zeegoden op de gevel liggen, Herengracht 510, Amsterdam
Gebouwd in 1688, verwijst de naam naar de zandstenen versieringen op de halsgevel: Neptunus en zijn zoon Triton. Het huis bevat intacte stijlkamers, waaronder een voorkamer met gedateerde schilderingen uit 1760. Eerste uitgifte: 1960.
Nummer 16: Houtmarkt 17, Haarlem
Dit huis, daterend uit circa 1700, is eigendom van de vereniging Hendrick de Keyser. Haarlem, de hoofdstad van Noord-Holland, telt meer dan duizend rijksgebouwen. Eerste uitgifte: 1961.
De KLM Huisjes als Verzamelobject
De KLM huisjes zijn al decennialang een geliefd verzamelobject. Met de introductie van de KLM-app kunnen verzamelaars hun collectie eenvoudig organiseren. Jaarlijks wordt er een nieuw model uitgebracht, waardoor de collectie blijft groeien. Momenteel zijn er 97 verschillende huisjes bekend, en met de voortdurende uitgifte van nieuwe exemplaren blijft de spanning voor verzamelaars bestaan.