Grootschalige Stroomstoring Treft Iberisch Schiereiland: Oorzaken en Gevolgen

Op maandag 28 april 2025 werd Spanje, Portugal en een deel van Zuid-Frankrijk getroffen door een omvangrijke stroomstoring. De storing, die rond het middaguur begon, legde grote delen van het Iberisch schiereiland lam en veroorzaakte aanzienlijke chaos en ontwrichting. Miljoenen mensen zaten zonder elektriciteit, wat leidde tot problemen in het openbaar vervoer, de telecommunicatie en essentiële infrastructuur.

Verloop van de Storing

De stroomuitval begon kort na de middag, waarbij binnen enkele seconden een aanzienlijk deel van de elektriciteitsproductie op het Iberisch schiereiland wegviel. De storing verspreidde zich snel, waardoor het gehele Spaanse vasteland en Portugal zonder stroom kwamen te zitten. Delen van Zuid-Frankrijk ondervonden ook problemen, maar daar kon de stroomvoorziening relatief snel worden hersteld.

Het herstelproces verliep geleidelijk. Volgens de Spaanse netbeheerder Red Eléctrica (REE) begon het herstel rond 14.00 uur in het Baskenland, gevolgd door delen van Galicië en Catalonië. De Spaanse premier Sánchez meldde rond 23.00 uur dat ongeveer de helft van Spanje weer stroom had, met de verwachting dat het herstel op de meeste plaatsen pas de volgende dag voltooid zou zijn. Uiteindelijk, tegen de ochtend van 29 april, was het systeem voor 99 procent hersteld.

Oorzaken van de Stroomstoring

De precieze oorzaak van de grootschalige stroomstoring was lange tijd onduidelijk en onderwerp van speculatie. De Spaanse premier Sánchez benadrukte dat er geen enkele hypothese werd uitgesloten, maar riep op tot terughoudendheid met speculaties en het volgen van officiële informatiekanalen.

De Portugese netbeheerder REN suggereerde dat de storing was ontstaan in Spanje, mogelijk door extreme temperatuurschommelingen in het binnenland. Deze schommelingen zouden abnormale fluctuaties in hoogspanningskabels hebben veroorzaakt, wat via het onderling verbonden netwerk een domino-effect teweegbracht. Een meer gedetailleerde analyse door de Portugese weervrouw Roosmarijn Knol wees op het fenomeen van ionisatie van luchtdeeltjes rond de stroomkabels, veroorzaakt door temperatuur en luchtvochtigheid, wat trillingen en netwerkverstoringen kon veroorzaken.

Later onderzoek door de Spaanse regering wees uit dat de storing werd veroorzaakt door een keten van technische fouten en omstandigheden. Op de dag van de storing wekte Spanje een recordhoeveelheid zonne-energie op, wat leidde tot een overaanbod en negatieve elektriciteitsprijzen. Veel centrales schakelden zichzelf hierdoor af, waardoor Spanje en Portugal hun synchronisatie met het Europese elektriciteitsnet verloren. De Spaanse netbeheerder REE had een cruciale inschattingsfout gemaakt door te weinig conventionele centrales actief te houden om fluctuaties op te vangen. Hoewel aanvankelijk gespeculeerd werd over een cyberaanval, werd deze hypothese door de autoriteiten uitgesloten.

Gevolgen van de Stroomstoring

De gevolgen van de stroomstoring waren ingrijpend en voelden miljoenen mensen. De chaos manifesteerde zich op verschillende fronten:

Transport en Infrastructuur

• Openbaar Vervoer: In heel Spanje reden er geen treinen meer, waardoor naar schatting 30.000 tot 35.000 treinpassagiers gestrand raakten. Metro's in grote steden zoals Madrid, Barcelona en Granada werden ontruimd en bleven stilvallen.
• Luchthavens: Op de luchthavens van Madrid en Lissabon ontstonden problemen en vertragingen, en sommige vluchten werden geschrapt. Hoewel luchthavens operationeel bleven dankzij noodgeneratoren, ondervonden passagiers aanzienlijke hinder.
• Wegverkeer: De uitval van verkeerslichten leidde in grote steden tot verkeerschaos en files. De ANWB raadde reizigers in Spanje af om met de auto te reizen vanwege problemen met tanken en tolpoortjes.

Maatschappelijke Impact

• Ziekenhuizen: Ziekenhuizen functioneerden op noodgeneratoren, maar niet-dringende operaties werden uitgesteld.
• Winkels en Musea: Veel musea en winkels moesten voorlopig hun deuren sluiten.
• Betalingsverkeer: Pinautomaten en betaalterminals werkten niet, waardoor contante betalingen de enige optie waren en lange rijen ontstonden bij geldautomaten.
• Telecommunicatie: De telecommunicatie lag grotendeels stil; internetverkeer daalde aanzienlijk.
• Noodtoestand: Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken riep in drie regio's (Madrid, Extremadura en Andalusië) de noodtoestand uit, waarbij de verantwoordelijkheid voor noodhulp werd overgenomen.
• Slachtoffers: De storing had ook dodelijke slachtoffers tot gevolg. Een vrouw in Valencia overleed toen haar zuurstofapparaat uitviel, en een heel gezin in Galicië overleed door koolmonoxidevergiftiging van een aggregaat.

Reacties en Maatregelen

De regeringen van Spanje en Portugal hielden crisisoverleg. De Spaanse premier Sánchez riep de bevolking op om geen geruchten te verspreiden en alleen officiële informatiekanalen te volgen. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, bood hulp aan en stelde dat er geen aanwijzingen waren voor een cyberaanval.

Na de storing werd het Spaanse energiebeleid kritisch bekeken. Een rapport van de regering concludeerde dat zowel Red Eléctrica als meerdere energieproducenten fouten hadden gemaakt en dat het systeem onvoldoende was voorbereid op de combinatie van hernieuwbare bronnen en dalende vraag. Er volgden nieuwe wetgevende maatregelen om het systeem te versterken, waaronder striktere technische controles, versnelde vergunningen voor opslagprojecten en een herziening van de opstartprocedures voor energieproductie. Ook werd het belang van uitbreiding van verbindingen met buurlanden benadrukt.

Kwetsbaarheid van het Energiesysteem

De grootschalige stroomstoring benadrukte de kwetsbaarheid van moderne energiesystemen, zelfs in goed ontwikkelde economieën. Volgens Jan Vorrink van netbeheerder Tennet komen dergelijke blackouts in Europa hooguit eens in de tien tot twintig jaar voor. Spanje en Portugal liggen relatief geïsoleerd op een 'stroomeiland' met beperkte verbindingen met Frankrijk, wat herstel bemoeilijkt. De storing werd een wake-upcall voor Spanje en Europa, en onderstreepte het belang van goede back-upvoorzieningen, rampenprotocollen en digitale weerbaarheid voor bedrijven.

tags: #luchthaven #barcelona #stroomstoring