De Pagode is een iconische uitkijktoren in het Reizenrijk van de Efteling. Deze attractie van het type "Flying Island", waarbij een platform op een enorme hefboom omhoog wordt bewogen, werd op Hemelvaartsdag 1987 geopend onder de naam Pagoda. Vanaf grote afstand is de tempel op de hefarm zichtbaar boven de boomtoppen, een opvallende verschijning voor iedereen die zich richting Kaatsheuvel begeeft.
Ontwerp en Architectuur
Het tempelgebouw van de Pagode is opgetrokken op een kegelvormig skelet van staal, afgewerkt met aluminium en polyester decoratie-elementen. De architectuur is sterk geïnspireerd op Zuid-Oost Aziatische pagodes. De tempel is versierd in een opvallend kleurenschema van groen, bordeauxrood, oranje en ivoor, met een overdaad aan details. Vooral de timpanen, de verticale en driehoekige panelen direct boven de bezoekersgalerij, geven het bouwwerk zijn sierlijke uitstraling.
Ton van de Ven, destijds creatief directeur, ontwierp het tempelgebouw en de bijbehorende decoraties, geïnspireerd door zijn reizen door Thailand. Hoewel het oorspronkelijke plan was om het tempelgebouw zelf nog hoger te maken, werd dit om redenen van maximaal hefgewicht tijdens het ontwerpproces verlaagd.
Techniek en Werking
De Pagode is een attractie van het type "Flying Island", geleverd door de Zwitserse fabrikant Intamin AG. De Efteling was een van de eerste parken die deze attractie aanschafte. Het systeem werkt als een enorme wip-wap: een hydraulisch aangedreven arm met een tegengewicht brengt de bezoekers in een oosterse tempel naar een hoogte van 45 meter. Het scharnierpunt van de arm heeft een as van zestig centimeter doorsnede.
Het contragewicht is aanzienlijk zwaarder dan de gondel met bezoekers, maar is niet voldoende om de Pagode volledig in evenwicht te houden. De afstand van het middelpunt van het gewicht tot de draai-as is ongeveer 8 meter, terwijl de gondel zich op 43 meter van de as bevindt. Om ruimte te bieden aan het contragewicht wanneer de Pagode omhoog staat, bevindt zich hieronder een betonnen put van 10 meter diep.
Terwijl de hefarm beweegt, zorgt een hydraulische balanceercilinder, gekoppeld aan een sensor, ervoor dat de tempel horizontaal blijft. De bezoekers zelf dragen ook bij aan het gewichtsverdeling. Bij stilstand rust het platform aan de ene zijde op twee oliedempers en aan de andere zijde op een schuin opstaande vork met stootblokken.
Geschiedenis en Ontwikkeling
De beslissing om de Pagode aan te schaffen werd in korte tijd genomen, met als doel deze voor het seizoen 1987 te openen. Dit was geen onderdeel van een meerjarenplan zoals bij attracties als de Python, Piraña en Fata Morgana. De attractie werd rigoureus gekozen als een type dat direct van de plank besteld kon worden en de eerste installatie in Europa zou zijn.
De Pagode werd in een hoog tempo goedgekeurd en aangeschaft, wat tot enige commotie leidde binnen het stichtingsbestuur. De locatie van de attractie was ook onderwerp van discussie. Uiteindelijk viel de keuze op de huidige plek, midden in het park, zodat bezoekers tijdens de rit het volledige park konden overzien. Omdat het bestemmingsplan slechts tot 30 meter hoogte bouwen toestond, moest de Efteling een extra ontheffing aanvragen.
Op 28 mei 1987, op Hemelvaartsdag, opende de attractie officieel. Vanaf de tempel spraken commissaris van de Koningin Frank Houben en directeur Ruud de Clercq over het project. De naam "Pagode" werd gekozen als winnaar van een personeelswedstrijd. Hoewel de inzending oorspronkelijk "Pagode" was, werd deze aangepast naar "Pagoda" uit twijfel over de betekenis, totdat later bleek dat het Thais woordenboek onjuist was en "Pagoda" het Engelse woord voor tempelgebouwen met overhangende daken is.
Aanpassingen door de jaren heen
- In het najaar van 1987 werd de technische ruimte uitgebreid met een personeelskantine.
- Rond 1988/1989 werden de balustrades van beige naar groen overgeschilderd.
- In 2004 werd de wachtrij gehalveerd en geherstructureerd tot één ingang, met bezoekers die pas aan het einde werden gesplitst over de linker- en rechterhelft van de tempel. De vrijgekomen ruimte werd gebruikt voor een pleintje met terras.
- In juni 2017 werden aan de binnenzijde van de balustrade informatiepanelen geplaatst met feiten over de attracties en het park.
Onderhoud en Technische Problemen
De Pagode heeft door de jaren heen te maken gehad met diverse technische problemen en periodes van onderhoud, wat resulteerde in verschillende sluitingen.
Belangrijke onderhoudsperiodes en problemen:
- Winter Efteling 2002-2003: Groot onderhoud aan de hydraulische hefcilinders vanwege ontdekte haarscheurtjes.
- September 2009 - Juli 2010: Lange periode gesloten vanwege technische problemen. Na heropening werd de capaciteit verlaagd van 100 naar 60 personen per rit.
- Augustus - Oktober 2014: Last van een lekkage aan een cilinder.
- 2015: Opnieuw technische problemen.
- Maart - Juli 2022: Grote renovatie met als doel de attractie storingsvrij te maken. De capaciteit werd weer verhoogd naar 100 personen per rit door terugkeer naar het oorspronkelijke aandrijfsysteem van sleepringen met koolborstels. De attractie draait sindsdien weer in één richting: linksom.
Tijdens het omvangrijke onderhoud in 2022, dat vier maanden duurde, werden de lagers vervangen, de besturing gemoderniseerd, de hydrauliek aangepakt, en de tempel opnieuw geschilderd. Ook de verlichting werd vernieuwd met vaste led-verlichting en speciale moving heads voor lichtshows. Kleinere projecten omvatten aanpassingen aan de wachtrij, beveiliging van poorten, een windmeter en een portofoonsysteem voor medewerkers. De kosten van deze renovatie bedroegen € 2,5 miljoen.
Bezienswaardigheden vanuit de Pagode
Vanaf een hoogte van 45 meter biedt de Pagode een panoramisch uitzicht over de Efteling en de omgeving. Eyecatchers zoals het paleistuindak van Symbolica, de Python, Baron 1898, Fata Morgana, Raveleijn, Vogel Rok, het Efteling Wonder Hotel en het parcours van de Gondoletta zijn goed zichtbaar. Tijdens de show van Aquanura zijn de hoogste waterstralen boven de bomen te zien.
Informatiepanelen aan de binnenkant van de balustrade bieden meer details over de attracties en bezienswaardigheden. Op een zonnige dag kunnen bezoekers zelfs steden als 's-Hertogenbosch, Tilburg en Breda zien liggen. Personeel heeft vanaf deze hoogte ook de mogelijkheid om beginnende bosbranden in het naastgelegen nationaal park de Loonse en Drunense Duinen te melden.
Bijzondere Gebeurtenissen
De Pagode is ook het toneel geweest van diverse bijzondere gebeurtenissen:
- In de zomer van 1987 gaf de Franse trapezeartieste Jocelyne Compoint een zesmaaldaagse show op 45 meter hoogte.
- Op 21 oktober 2007 sprong de Belgische BASE-jumper Johan Vervoort met parachute van de Pagode.
- Ter ere van de inhuldiging van koning Willem-Alexander op 30 april 2013, werd de Pagode tijdelijk uitgerust met een 3300 kilo wegende goudkleurige kroon. Dezelfde kroon, maar dan met een zilverwitte afwerking, sierde de attractie tijdens de Winter Efteling.
- In 1987 werd vlak bij de Pagode het tv-programma Sterrenslag opgenomen.