De Ierse prijsvechter Ryanair wordt geconfronteerd met beschuldigingen van racistische discriminatie nadat Zuid-Afrikanen gedwongen werden een test in het Afrikaans af te leggen alvorens op vluchten naar huis te mogen stappen vanuit het Verenigd Koninkrijk en Europa. De luchtvaartmaatschappij beweerde dat de "eenvoudige vragenlijst" deel uitmaakte van inspanningen om frauduleuze Zuid-Afrikaanse paspoorthouders te ontmaskeren. Echter, deze actie riep veel kritiek op, aangezien Afrikaans de op twee na meest gesproken taal in het land is en een controversiële rol speelde in de onderdrukking van zwarte burgers tijdens de apartheid.
Sommigen betwistten ook de inhoud van de test, stellend dat vragen over bijvoorbeeld de kant waarop Zuid-Afrikanen rijden, op zichzelf niet konden bepalen of iemand een echt paspoorthouder was.
Achtergrond van de Controversie
De woordvoerder van Ryanair verklaarde dat "vanwege de hoge prevalentie van frauduleuze Zuid-Afrikaanse paspoorten, we passagiers die naar het Verenigd Koninkrijk reizen verplichten een eenvoudige vragenlijst in het Afrikaans in te vullen." Dit beleid leidde tot verontwaardiging in Zuid-Afrika, waar veel zwarte mensen Afrikaans associëren met de periode van de blanke minderheidsregering.
Zuid-Afrika heeft 11 officiële talen en Ryanair heeft nooit uitgelegd waarom juist voor Afrikaans werd gekozen. De taal, die afgeleid is van het Nederlands, wordt geassocieerd met het voormalige apartheidsregime, dat tijdens zijn heerschappij in de 20e eeuw probeerde alle etnische groepen te dwingen Afrikaans te leren.
De quiz bevatte vragen zoals de internationale landcode van Zuid-Afrika, de hoofdstad en de naam van de huidige president. Iedereen die faalde, werd de reis geweigerd en de kosten van hun ticket werden terugbetaald.
Ryanair's Reactie en Beleidsverandering
Ryanair verdedigde de test oorspronkelijk, stellend dat de luchtvaartmaatschappij een boete ontving voor elke passagier die met een vals paspoort reisde. In een verklaring aan de BBC verklaarde Ryanair dat zij de extra test moesten uitvoeren vanwege "aanzienlijk toegenomen gevallen van frauduleuze Zuid-Afrikaanse paspoorten die werden gebruikt om het Verenigd Koninkrijk binnen te komen". De oplegging van de quiz werd echter breed veroordeeld.
Meer dan een week nadat de controverse oplaaide, verklaarde Ryanair CEO Michael O'Leary dat de luchtvaartmaatschappij haar beleid had gewijzigd. "Ons team stelde een test in het Afrikaans op met 12 eenvoudige vragen," zei hij tegen journalisten. "Ze hebben er geen moeite mee om die te voltooien. Maar we vonden het ook niet gepast. Dus hebben we de Afrikaanse test beëindigd, omdat het geen zin heeft."
O'Leary herhaalde Ryanair's bewering dat dit de reden was voor het beleid van de luchtvaartmaatschappij. Het is niet duidelijk waarom het Ryanair meer dan een week kostte om tot die conclusie te komen. "Het is extreem uitsluitend," zei de Zuid-Afrikaanse Zinhle Novazi tegen de Financial Times toen de vragenlijst op 5 juni in de krantenkoppen verscheen.
Ryanair schrapt een controversiële 'Afrikaans quiz'-test voor Zuid-Afrikaanse burgers.
Persoonlijke Ervaringen en Kritiek
Zuid-Afrikaanse burger Dinesh Joseph vertelde de BBC hoe hij "kokend van woede" was toen hem werd gevraagd de test af te leggen voor een vlucht naar het Verenigd Koninkrijk vanuit de Canarische Eilanden. "Het was de taal van apartheid," zei de heer Joseph, eraan toevoegend dat het voor hem een trigger was. "Als persoon van kleur, vooral uit Zuid-Afrika, heb je veel meegemaakt... De uit het Nederlands afgeleide taal wordt geassocieerd met het voormalige apartheidsregime van Zuid-Afrika, dat probeerde alle etnische groepen Afrikaans te laten leren tijdens zijn heerschappij in de 20e eeuw."
Ryanair maakte zich schuldig aan "achterhaalde profilering", aldus de Zuid-Afrikaanse overheid, die zei verbaasd te zijn over de beslissing van de prijsvechter om reizigers die het land verlaten te dwingen de test af te leggen. Afrikaans wordt gesproken door slechts 12 procent van de 58 miljoen mensen in het land en wordt vaak geassocieerd met de voormalige blanke apartheidsregering.
Zuid-Afrikaanse advocaat Zinhle Novazi kreeg de test, die onder andere de hoogste berg, de grootste stad en een nationale feestdag bevatte, toen ze op 29 mei met Ryanair van Ibiza naar Londen reisde. "Ik kon de vragen beantwoorden," zei Novazi, die Afrikaans op school leerde, maar geen moedertaalspreker is. Ze mocht daarna aan boord van het vliegtuig.
De test leidde tot een backlash van Zuid-Afrikanen in Johannesburg. "Ze gebruiken dit (de test) op een volstrekt absurde manier," zei Conrad Steenkamp, de algemeen directeur van de Afrikaanse Taalraad.
De oplegging van Afrikaans op scholen was een van de belangrijkste redenen voor de Soweto-opstand in 1976 tegen het apartheidsregime van Zuid-Afrika. Dinesh Joseph, een Zuid-Afrikaanse man die in het Verenigd Koninkrijk woont, deelde zijn ervaringen. Op 22 mei kon hij niet online inchecken en werd hij naar de klantenservicebalie van Ryanair gestuurd. Daar werd hem gezegd: "Nee, dit is uw taal." Hij antwoordde: "Nee, ik spreek Engels, ik spreek geen Afrikaans. We hebben 11 officiële nationale talen in Zuid-Afrika."
Ryanair beweerde dat het een plicht had om ervoor te zorgen dat de reisdocumenten van passagiers correct waren. De test leek op iets wat een leraar voor haar tweede klas zou afdrukken. Joseph probeerde te rationaliseren en zei: "Kijk, ik ga Google Translate gebruiken, want ik moet terug naar Londen."
De testvragen omvatten: "Welke valuta gebruikt u in Zuid-Afrika? Wie is de president? Wat is de hoogste berg? Je hoeft geen specifieke taal te kunnen spreken om een inwoner van een land te zijn. Niet iedereen in Zuid-Afrika kan Afrikaans spreken. Het is nadelig voor een hele natie. Ze hebben in feite gezegd: 'We vertrouwen jullie niet. We vertrouwen jullie paspoort niet.' Als je iemands identiteit wilt verifiëren, is er een veel rigoureuzer en grondiger proces bij betrokken."
Luchtvaartmaatschappijen die naar het Verenigd Koninkrijk opereren, riskeren boetes van £2.000 per passagier van het Home Office voor iedereen die illegaal op een frauduleus paspoort of visum naar het Verenigd Koninkrijk reist. Het Zuid-Afrikaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken verklaarde dat het verbaasd was over de testvereiste, die Ryanair nodig achtte om documenten te valideren. Zij merkten op dat luchtvaartmaatschappijen toegang hebben tot een "Advanced Passenger Processing" systeem dat hen in staat stelt reizigers voor vertrek te screenen.
Afrikaans is de derde meest gesproken van de 11 officiële talen, na Zulu en Xhosa. "Ryanair beperkt de bewegingsvrijheid van Zuid-Afrikanen op basis van of ze de taal van de blanke Afrikaanse minderheid spreken of niet. Geen goede indruk."