Wanneer men door het centrum van Alphen aan den Rijn wandelt, kan men de indruk krijgen dat het een relatief jonge stad is, aangezien er weinig historische monumenten en Romeinse ruïnes zichtbaar zijn. Desondanks biedt de stad een rijke blik op haar Romeinse verleden, mits men weet waar te kijken.
Het Romeinse Begin: Castellum Albaniana
De Romeinse aanwezigheid in Alphen aan den Rijn is onlosmakelijk verbonden met het castellum Albaniana, een strategisch gelegen grensfort langs de Limes, de noordelijke grens van het Romeinse Rijk. Dit fort, gelegen op een knooppunt van waterwegen en landroutes, vormde het hart van een nederzetting die uiteindelijk zou uitgroeien tot het huidige Alphen aan den Rijn.
Hoewel de exacte locatie van het castellum in de loop der tijd verloren is gegaan, zijn de contouren ervan nog steeds terug te vinden in het landschap. Archeologische opgravingen in 1998-1999 en 2001-2002 hebben geleid tot belangrijke ontdekkingen, waaronder Romeinse munten die een nauwkeurige datering van de gebruiksperiode van het castellum mogelijk maken. Deze munten, samen met een bronzen maquette die het eerste houten fort toont, bieden waardevolle inzichten in de militaire organisatie en het dagelijks leven van soldaten en burgers.
De Romeinse Rijn was destijds aanzienlijk breder en dieper dan tegenwoordig, wat cruciaal was voor de Romeinse aanwezigheid. De rivier diende als een belangrijke transportroute en verdedigingslinie. De Romeinse kade, die vaak werd beschadigd door het snelstromende water, getuigt van de uitdagingen waarmee de Romeinen hier te maken kregen.
De Romeinse Erfenis in het Huidige Stadsbeeld
De sporen van het Romeinse verleden zijn subtiel, maar aanwezig. De Alphense brug markeert het startpunt van een Romeinse wandeling. Vanaf hier kan men genieten van het uitzicht op de horecaterrassen aan het water, een herinnering aan de stad aan de rivier, net zoals tweeduizend jaar geleden.
Het Rijnplein, met Theater Castellum, winkels en woningen rond de St. Jorisstraat, bevindt zich op de locatie van het voormalige Romeinse castellum. Hier vindt men De Kom, een halfronde stenen trap aan de Oude Rijn, waar een inscriptie in Latijnse kapitalen de tekst van de Romeinse historicus Tacitus weergeeft. Tacitus beschreef het Germaanse gebied als woest en somber, een perspectief dat contrasteert met de strategische waarde die de Romeinen aan de Rijn als rijksgrens hechtten.
Een andere bijzondere plek is de ronde stenen zitplaats op het Rijnplein, bij de kruising met de Julianastraat en de St. Jorisstraat. In de vloer zijn metalen replica's van opgegraven Romeinse munten aangebracht, die niet alleen de geschiedenis van het castellum belichten, maar ook de archeologische inspanningen die zijn geleverd om dit verleden te reconstrueren.
De Prof.dr. J.K. Haalebosbrug in de Castellumstraat, met beelden van een leeuw en een tijger door Marinus Boezem, is eveneens een eerbetoon aan het Romeinse verleden van Alphen aan den Rijn.
Meer dan Alleen Romeinse Geschiedenis: Diverse Stadswandelingen
Naast de focus op het Romeinse verleden, biedt Alphen aan den Rijn een breed scala aan stadswandelingen die verschillende aspecten van de stad belichten. Deze wandelingen worden georganiseerd door gidsen van Het Gilde Alphen en bieden een unieke kijk op de geschiedenis, cultuur en architectuur van de stad.
Thema's en Routes
- Hoge Zijde Wandeling: Deze populaire route verkent het centrum van Alphen aan den Rijn, met aandacht voor luxueuze buitenhuizen van rijke handelaren, het oude gemeentehuis aan het Burgemeester Visserpark, de Bonifaciuskerk, en het Hof van Alphen. Ook de Romeinse geschiedenis en het ontstaan van Alphen komen hierbij aan bod.
- Lage Zijde Wandeling: Deze wandeling focust op het deel van Alphen dat ooit bij Aarlanderveen hoorde. Bezienswaardigheden zijn onder andere oude panden aan de Raadhuisstraat, Park Rijnstroom met de voormalige Martha Stichting (een weeshuis), de voormalige Joodse synagoge en de geschiedenis van de Joodse begraafplaats.
- Gouwsluis Wandeling: Een informatieve tocht door Gouwsluis, met verhalen over de bewoners, gebouwen en de geschiedenis van dit bijzondere deel van Alphen aan den Rijn.
- Oudshoorn Wandeling: Deze wandeling langs de Oudshoornseweg belicht het wonen en werken, de industrie, buitenverblijven, de Oudshoornse kerk, en het belang van water en trekschuiten.
- Wandeling 'Over het Water': Een unieke route waarbij de gids vertelt over de betekenis van de waterwegen in en om Alphen, van de Romeinse tijd tot nu. De wandeling start bij de bibliotheek aan de Aar en gaat onder andere over de Alphense brug.
- Alphen Vroeger en Nu: Met behulp van oude foto's en prenten worden de veranderingen in Alphen door de eeuwen heen in beeld gebracht, waardoor men een fascinerend inkijkje krijgt in het verleden.
- Tweede Wereldoorlog Wandeling: Deze wandeling belicht de impact van de oorlog op Alphen aan den Rijn, met behulp van een PowerPoint presentatie.
- Kunstwandeling: Een ontdekkingstocht langs diverse kunstobjecten verspreid over het centrum van Alphen.
Praktische Informatie en Planning
De stadswandelingen in Alphen aan den Rijn bieden flexibele opties voor zowel individuele wandelaars als groepen. De meeste wandelingen duren ongeveer 1,5 uur en zijn ongeveer 1,5 km lang, waardoor ze toegankelijk zijn voor een breed publiek.
Reguliere Rondleidingen
- Van oktober tot en met april vinden de rondleidingen plaats op de tweede en vierde vrijdag van de maand om 10:30 uur.
- Van mei tot en met september is er elke vrijdag een rondleiding om 10:30 uur.
Het startpunt van de wandelingen kan variëren, maar is vaak op het Rijnplein of bij de nieuwe bibliotheek. Deelname aan de meeste rondleidingen is gratis, met uitzondering van wandelingen op aanvraag.
Wandelingen op Aanvraag
Het is mogelijk om wandelingen op aanvraag te boeken voor een ander tijdstip of een speciale gelegenheid. Reservering voor groepen is verplicht. Voor deze wandelingen wordt een kleine vergoeding per deelnemer gevraagd.
Voor degenen die hun stadswandeling willen combineren met een diner of overnachting, zijn er arrangementen beschikbaar, bijvoorbeeld in samenwerking met Hotel Van der Valk Avifauna.
De stadswandelingen worden aangeboden door ervaren gidsen van de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn en Het Gilde Alphen, die garant staan voor een boeiende en informatieve ervaring.
tags: #stadswandeling #alphen #aan #den #rijn