De Winter Efteling is de benaming voor de opening van de Efteling gedurende het winterseizoen, die tegenwoordig loopt van november tot in februari. Dit evenement wordt sinds de eerste editie gepresenteerd als een wezenlijk andere ervaring dan de Efteling gedurende de rest van het jaar, met diverse extra's zoals decoraties, uniek live-entertainment, winterse horeca en attracties.
Ontstaan van de Winter Efteling
De Winter Efteling wordt sinds 1999 georganiseerd. Na drie proefedities werd in 2002 besloten het evenement definitief op de kalender te plaatsen. Vanaf de opening in 1952 was de Efteling uitsluitend in de zomermaanden, van april tot oktober, te bezoeken. In oktober sloot het park om pas in het voorjaar weer te openen. Gedurende deze wintersluiting vonden onderhouds- en uitbreidingswerkzaamheden plaats, en een groot deel van het parkpersoneel was dan thuis of werkte elders.
De behoefte aan een winteropenstelling
In 1990 werd voor het eerst de wens uitgesproken om ook in de winterperiode te openen. Een jaar eerder werd al geprobeerd de avondopenstellingen te verlengen, maar dit werd tegengehouden door de Raad van State na bezwaar van buurtbewoners. De situatie veranderde echter eind jaren negentig door de komst van Disneyland Parijs in 1992, wat een grote ommekeer teweegbracht in de Europese attractieparkbranche. De markt raakte verzadigd en de concurrentie nam toe, niet alleen van andere attractieparken, maar ook van meubelboulevards, rommelmarkten en lokale evenementen die dezelfde bezoekersmarkt aanspraken, vaak nog gratis ook.
Hoewel de Efteling minder last had van deze concurrentie dan kleinere parken, kon het park niet langer toekijken hoe het landschap veranderde. Het probleem was dat het verhogen van de inkomsten niet eenvoudig was. Een gemiddeld parkseizoen duurde ongeveer zeven maanden, mede door de spreiding van vakantieperiodes en het Nederlandse klimaat. In het hoogseizoen zat het park qua bezoekersaantallen tegen de limiet aan, en het aantrekken van meer bezoekers op rustige dagen was moeilijk. De maand november toevoegen was niet aantrekkelijk vanwege weinig vrije dagen en het vaak miserabele weer.
Investeringen en Overwegingen
Het hotel van de Efteling presteerde de eerste jaren onder de verwachtingen. Hoewel de bezettingsgraad tijdens het hoogseizoen voldoende was, bleven buiten de openingsmaanden meer kamers leeg dan bezet. Om deze reden ging het hotel in mei 1998 een samenwerkingsverband aan met de Golden Tulipgroep, en in 1999 werden nieuwe investeringen gedaan om het hotel aantrekkelijker te maken als congreslocatie.
Het idee om de Efteling in de winter te openen was niet nieuw. Tijdens de persconferentie over de Winter Efteling op 10 november 1999 verklaarde algemeen directeur Ronald van der Zijl dat het publiek al jaren om een winteropenstelling vroeg. Pas toen er voldoende overdekte attracties waren, zoals Villa Volta en Vogel Rok, waar fors in was geïnvesteerd, kon aan dit verzoek worden voldaan.
Van der Zijl merkte in 2008 op dat hij bussen vol Nederlanders naar kerstmarkten in Duitsland zag gaan. Met de attractie Vogel Rok in aanbouw, waarbij miljoenen guldens werden uitgegeven, was hij bang dat deze investeringen niet snel terugverdiend konden worden in de zeven maanden dat het park open was. Financieel directeur Pier Holtrop had in mei 1997 al gesproken over plannen om "het winterhard maken van een aantal voorzieningen." Hij benadrukte dat het niet om het hele park zou gaan, maar om een aantal overdekte attracties zoals Droomvlucht, Villa Volta en de overdekte achtbaan Vogel Rok. Ook Holtrop noemde de tegenvallende bezettingsgraad van het hotel als een reden voor de Winter Efteling.
Senior marketingmanager Bart van Luyn maakte in maart 1999 voor het eerst bekend dat de Efteling in de winter van 1999-2000 zou worden opengesteld. Hij verwachtte veel van de periode rond kerst en nieuwjaar, met "sfeervolle sneeuwtaferelen in het donkere seizoen." Er zou veel vertier in winterse sfeer zijn, met name entertainment en show, en mogelijk een ijsbaan. Er zou veel aandacht zijn voor verlichting, aankleding, eten en drinken, en winteractiviteiten in alle binnenlocaties.
De Eerste Winter Efteling (1999-2000)
Janneke Kuysters maakte duidelijk dat de Winter Efteling een proefproject voor drie jaar was. Indien succesvol, zou het evenement een vaste plaats op de Eftelingkalender krijgen. Op 11 december 1999 om 10:30 uur werd de Winter Efteling officieel geopend. Van der Zijl sprak van "een historisch moment voor de Efteling. Voor de eerste maal in zijn 47-jarig bestaan opent de Efteling in de winter de poorten voor het publiek." Bij de ingang van het Huis van de Vijf Zintuigen hing een groot slot dat door Van der Zijl werd geopend, waarna de eerste bezoekers krentenbrood en warme chocolademelk kregen.
Uit enquêtes bleek dat bezoekers zeer tevreden waren over de "oer-Hollands gezellige wintersfeer", met name de sfeerverlichting 's avonds. De tent met de kunstijsbaan bleek een geslaagde extra attractie. De decoraties, bedoeld om het gebrek aan bloemen en groen te compenseren, werden echter wisselend ontvangen. Het overvloedige entertainment was niet altijd van hoog niveau. Een tekort aan horeca werd opgemerkt, met name tijdens de kerstdagen, toen kantoorpersoneel moest bijspringen om de grote vraag naar versnaperingen en winterse kost te bedienen. Dit werd toegeschreven aan het feit dat mensen in de winter geen eigen broodjes meenemen.
Ondanks beperkte reclame trok de eerste Winter Efteling op 9 januari 2000 188.383 bezoekers. Opvallend was dat bezoekers gemiddeld meer uitgaven aan eten, drinken en souvenirs dan tijdens het reguliere seizoen, met een totale omzet van zo'n Æ 10 miljoen. Belangrijker dan de bezoekersaantallen waren de reacties van bezoekers. Men realiseerde zich dat de Winter Efteling een ander product was dan de zomerse Efteling en dat dit zo moest blijven.
Verbeteringen en Uitbreidingen
Er werd lering getrokken uit de eerste editie. Wat gewaardeerd werd, keerde terug, en verbeterpunten werden aangepakt. Onder leiding van Peter Koppelmans werden de decoraties aangebracht volgens het adagium "buiten koud, binnen warm", met koude kleuren buiten en warme kleuren binnen. Nieuwe decoraties omvatten de Laafse Winterspelen, ijsvissen in de Siervijver, een sneeuwman bij het Spookslot, witte bontjassen van wachters bij de Indische Waterlelies en kabouters met een zonnebank.
Om het probleem met de horeca op te lossen, werden in het Carrouselpaleis themarestaurants ingericht. De tent van de ijsbaan werd vergroot voor meer horecaruimte. Ook de bezoekers kregen meer ruimte in het park, met de opening van het parkdeel vanaf het vernieuwde Kinderspoor tot aan het oude Efteling Theater en horecapunt de Meermin, waar een openluchtrestaurantje was ingericht. Extra horeca was er ook in het nieuwe Kinder Winter Wonderland, ondergebracht in de tent van de Sprookjesshow. Naast een stormbaan was er nu ook een sneeuwglijbaan. Het horeca- en attractieaanbod werd aangevuld met de Beierse Markt bij de Bob.
Het entertainment werd omgegooid: alle acts vonden plaats in de open lucht, binnenvoorstellingen werden geschrapt, en er werden hogere eisen gesteld aan de acteurs. Er werd aanzienlijk meer reclame gemaakt dan in het eerste jaar. Het succes van de Winter Efteling bleek op tweede Kerstdag van 2000, toen het park al vroeg in de middag de parkeerplaats moest sluiten.
Verdere Ontwikkeling van de Openingsperiode
Voor de laatste proefeditie werden de openingsdagen verruimd met een extra weekend in januari. Op 1 januari 2002 bleef het park echter gesloten. Er kwamen meer kampvuren en de entertainmentkalender werd uitgebreid, maar de formule bleef grotendeels gelijk. Met ingang van Winter Efteling 2022-2023 werd een meerjarig project gestart om de kwaliteit te verhogen, met nadruk op de thematisering van figuren die wel of juist niet van de kou houden.
De eerste Winter Efteling duurde 21 dagen, verspreid over twee weekenden in december 1999 en de kerstvakantie 1999-2000. Het park opende dagelijks om 11:00 uur en sloot om 20:00 uur, waardoor bezoekers konden genieten van een sfeervol verlicht park in het donker. Er was geen speciale millenniumviering; op oudejaarsdag sloot het park om 16:00 uur. De openingsdagen voor de tweede en derde Winter Efteling bleven gelijk, met uitzondering van 1 januari 2002, toen het park gesloten bleef vanwege de overgang naar de euro.
Na de derde Winter Efteling werd geëxperimenteerd met een langere openingsperiode. Tijdens de vierde Winter Efteling (2003) werden weekenden in januari toegevoegd, en een jaar later ook de vrijdagen voor de weekenden. De Warme Winteravond werd geïntroduceerd, waarbij het park op 17 januari 2004 tot middernacht open was, aanvankelijk met artiesten op podia. Een jaar later werden de avonden zonder artiesten gehouden op alle zaterdagen in januari, met sluiting om 23:00 uur.
Sinds 1 april 2010 is de Efteling het hele jaar geopend. De Winter Efteling begint half november en eindigt in februari, met openingstijden van 11:00 tot 18:00 uur, en tot 20:00 uur tijdens de kerstvakantie. Op 31 december 2011 en 1 januari 2012 was de Efteling voor het eerst geopend tijdens de jaarwisseling, wat sindsdien een vast onderdeel is van de Winter Efteling, waarvoor een apart kaartje nodig is.
Attracties tijdens de Winter Efteling
Voor het winterklaar maken van het park werd in 1999 zo'n 1,8 miljoen euro uitgetrokken voor verwarming, decoratie en entertainment. Vele attracties bleven echter gesloten vanwege de koude temperaturen. Ruigrijk (met attracties als de Python, de Halve Maen en de Pegasus) bleef geheel gesloten, net als de Piraña, Gondoletta en de Bob. De Stoomtrein reed tijdens de eerste winteropenstelling ook niet.
Het aantal gesloten attracties is in vijftien jaar Winter Efteling aanzienlijk gedaald. De Stoomtrein werd geopend tijdens de tweede Winter Efteling, voornamelijk met de locomotief Trijntje. De Pagode kampte in de vierde winter met een defect. De Halve Maen en Gondoletta werden voor het eerst opengesteld in 2005, en de Python in 2009. Stukken van Ruigrijk werden in de eerste zeven jaar mondjesmaat toegevoegd aan het toegankelijke gebied. Tegenwoordig is in principe alles toegankelijk wanneer het weer het toelaat, hoewel attracties als de Python bij extreme kou of neerslag gesloten kunnen worden. De Vliegende Hollander wordt vaak als gesloten weergegeven, maar kan op warmere dagen wel open zijn geweest.
Om de vele gesloten attracties te compenseren, worden sinds de eerste Winter Efteling speciale winterattracties opgebouwd. In 1999 waren dit een ijsbaan van 1200 m² en een stormbaan. Een jaar later werd dit aangevuld met een sneeuwhelling in het Kinder Winter Wonderland en de Beierse Markt. De tent van de ijsbaan werd vergroot voor meer horecaruimte.
Tijdens de tweede Winter Efteling kregen bezoekers ook meer ruimte in het park zelf, met de opening van het parkdeel vanaf het vernieuwde Kinderspoor tot aan het oude Efteling Theater.
Huidige Situatie Gesloten Attracties
Ongeveer een derde van alle attracties in de Efteling blijft gesloten na de heropening van het park, waarbij Nederlandse pretparken voorlopig alleen buitenattracties mogen openen. In het Sprookjesbos is de rondvaart bij De Zes Zwanen toegankelijk. Opvallend is dat attracties als De Vliegende Hollander en Baron 1898, met een afgesloten binnenwachtrij en station, wel geopend kunnen zijn. Attracties zoals Droomvlucht, Symbolica, Fata Morgana, Vogel Rok en Villa Volta vereisen nog geduld.
Souvenirswinkels worden wel opengesteld. Bij de restaurants Polles Keuken en Panorama kunnen bezoekers op de terrassen eten en drinken bestellen, met verplichte reservering, maar ook ter plekke. Eten kan op verschillende plaatsen worden afgehaald. Vanwege de gesloten attracties wordt de toegangsprijs verlaagd.
Verblijfsgasten van de Efteling hotels en vakantieparken mogen een half uur voor openingstijd (09:30 uur) het park betreden en gebruikmaken van een selectie attracties. Zij kunnen op alle dagen van hun verblijf het park bezoeken, inclusief aankomst- en vertrekdag.
Efteling Dronevlucht - Efteling in de sneeuw
De gratis Efteling-app biedt actuele informatie over restaurants, shows en attracties om het bezoek goed voor te bereiden.