Het KLM Interinsulair Bedrijf (KLM-IIB) werd opgericht op 1 augustus 1947 op Kemayoran Airport als een dochteronderneming van de KLM. Dit gebeurde na de ontbinding van de Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij (KNILM), waarbij alle vliegtuigen van de KNILM vloot werden overgedragen aan KLM-IIB.
Het doel van KLM-IIB was het weder opbouwen van het civiele luchtverkeer in de Indonesische archipel, dat na de Tweede Wereldoorlog met militaire transportvliegtuigen werd uitgevoerd. De maatschappij vloog vanaf Java naar talloze bestemmingen binnen de archipel en ook naar internationale locaties zoals Singapore, Penang in Maleisië en Manilla.
Groei en Nationalisatie
KLM-IIB kende een aanzienlijke groei en vervoerde in 1949 gemiddeld 23.000 passagiers en 1000 ton vracht per jaar. Op 28 december 1949 werd KLM-IIB genationaliseerd door de Indonesische regering. Deze nationalisatie was een gevolg van de overeenkomst tussen de Indonesische en Nederlandse regeringen tijdens de Nederlands-Indonesische Rondetafelconferentie van 1949.
Op 28 december 1949 ging het KLM Interinsulair Bedrijf op in de Indonesische luchtvaartmaatschappij Garuda Indonesia.
Ongevallen en Incidenten
Op 8 maart 1948 deed zich een incident voor met een Consolidated PBY Catalina (PK-CTC) van KLM-IIB. Het vliegtuig raakte beschadigd tijdens het opstijgen in Poso, Sulawesi, en zonk. De oorzaak was "een misverstand over de te volgen startprocedure tussen gezagvoerder [C.L. van Kooij] en 2e piloot [M.G. Nicolai] die tijdens het opstijgen crashten." Gelukkig raakten geen van de negen bemanningsleden en passagiers gewond. Het toestel was echter onherstelbaar beschadigd.
De Voorganger: KNILM
De Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij (KNILM) was de voormalige luchtvaartmaatschappij van Nederlands-Indië. Vaak wordt gedacht dat KNILM een dochteronderneming was van KLM, maar dit was niet het geval. Het bedrijf werd op 16 juli 1928 opgericht en bood luchtverbindingen aan binnen Nederlands-Indië.
Vroege Luchtlijnen en Uitbreiding
De eerste retourverbindingen van KNILM waren tussen Batavia - Bandoeng en Batavia - Semarang, vanaf 1 november 1928. Later werd deze lijn doorgetrokken naar de havenstad Soerabaja. Geleidelijk breidde het luchtnetwerk zich uit met vluchten naar bestemmingen op andere eilanden in de archipel, zoals Palembang en Medan op Sumatra, de oliehavens Balikpapan en Tarakan op Borneo, en het vakantie-eiland Bali. In de jaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog werd het netwerk uitgebreid met bestemmingen in het oosten van de Indonesische archipel, waaronder Ambon.
Internationale Verbindingen
Al in 1930 kwam de eerste internationale luchtverbinding tot stand met Singapore. Op 3 juli 1938 volgde een luchtlijn met Sydney in Australië, via Darwin, Cloncurry en Charleville.
KNILM tijdens de Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Japanse aanval op Nederlands-Indië werd de KNILM ingezet voor evacuatievluchten en transport voor de Nederlands-Indische strijdkrachten. Als voorbereiding op de Japanse invasie werden vliegtuigen van de KNILM geverfd in camouflagekleuren en voorzien van extra brandstoftanks. De camouflagepatronen waren ontworpen door het leger, dat de KNILM-vliegtuigen vaak gebruikte voor troepenbewegingen binnen de archipel.
Op 28 december 1941 werd op het vliegveld van Medan de DC-3 Nandoe PK-ALN van de KNILM door Japanse jachtvliegtuigen en bommenwerpers aangevallen en vernietigd, terwijl de bemanning en passagiers zich in het stationsgebouw bevonden. Vlak voor en na de Japanse invasie van Java op 1 maart 1942 werden alle KNILM-vliegtuigen met voldoende vliegbereik geëvacueerd naar Australië.
In de nacht van 7 maart 1942, een dag voor de capitulatie van Java, vertrok het laatste KNILM-vliegtuig, de DC-3 PK-ALW Wielewaal, vanaf de Boeabatoeweg in Bandoeng, met aan boord onder meer luitenant-gouverneur-generaal dr. H. van Mook. Enkele vliegtuigen die in Darwin, Australië aankwamen, werden daar op de grond beschadigd of vernietigd bij een Japanse luchtaanval, zoals de DC-3 Pelikaan PK-ALV en de DC-3 PK-ALO tijdens de aanval op Broome op 3 maart 1942.
KLM en KNILM in Europa en Azië
Met het uitbreken van de oorlog in Europa werden alle vluchten van de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij naar Batavia vanuit Napels uitgevoerd. Het benodigde onderhoud werd ondergebracht bij de KNILM in Bandoeng. In juni 1940 werd de DC-3 Wielewaal van de KLM opnieuw geregistreerd als PK-ALW en onder operationeel beheer gebracht van de KNILM, hoewel het eigendom van de KLM bleef.
Toen Italië de kant van Duitsland koos, verplaatste KLM haar basis van Napels naar Lydda in Palestina. Op 8 februari 1942 vertrok de Wielewaal onder gezagvoerder Evert van Dijk vanuit Lydda naar Batavia. Vanwege de oprukkende Japanse troepen kon in Singapore niet geland worden, waardoor Van Dijk te Calcutta wachtte op verdere instructies. Na te zijn vrijgegeven om via Akyab te vertrekken, arriveerde Van Dijk te Medan, waar hij geconfronteerd werd met 36 vrouwen en kinderen die op evacuatie naar Batavia wachtten. Om de extra passagiers te kunnen accommoderen, werden de zware slaapstoelen te Medan verwijderd. De Wielewaal arriveerde uiteindelijk op 15 februari 1942 te Batavia, op dezelfde dag dat Singapore viel aan de Japanners.
Op 3 maart 1942 vloog gezagvoerder Eddy Dunlop de PK-ALW naar een in aanbouw zijnd deel van de Boeabatoeweg buiten Bandoeng om te wachten op de aankomst van Luitenant-Gouverneur-Generaal dr. H. van Mook, die naar Australië geëvacueerd moest worden. In de nacht van 7 maart, met zware gevechten op nog geen 15 km afstand, vertrok het laatste KNILM-vliegtuig uit Indië met zijn VIP's. Met bijzondere toestemming van de legercommandant vertrokken per vliegtuig (3x Lockheed Lodestar en een DC-3) naar Australië, samen met diverse hoge ambtenaren en militairen. Zoals gebruikelijk bij de meeste evacuatievluchten van de KNILM, was een lang touw door het midden van de cabine de enige houvast voor de passagiers. Na een vlucht van meer dan 7 uur arriveerde het vliegtuig veilig te Port Hedland in Australië.
De Tweede Wereldoorlog in Azië
Na de Oorlog
Na de Tweede Wereldoorlog slaagde de KNILM er niet in haar werkzaamheden te hervatten. Door gevechten tussen Indonesische nationalisten en Nederlandse strijdkrachten was normaal luchtverkeer in Nederlands-Indië in de jaren direct na de oorlog niet mogelijk. Alle vluchten werden uitgevoerd met militaire transportvliegtuigen, gecoördineerd door het Netherlands Indies Government Air Transport (NIGAT).
In opdracht van het NIGAT werd de KNILM in 1946 op papier opnieuw opgericht met de bedoeling chartervluchten uit te voeren naar buitenlandse locaties. Vanaf 16 november 1946 werd een wekelijkse luchtlijn gevlogen van Batavia over de Grote Oceaan naar Los Angeles in de Verenigde Staten, met vier viermotorige Douglas DC-4's van het NIGAT.
Officieel werd de KNILM op 1 augustus 1947 opgeheven, toen de restanten van de KNILM werden overgenomen door de KLM.
tags: #klm #interinsulair #bedrijf